Jesteś lekiem na całe zło? Fakty i mity wokół GLP-1

GLP-1 to hormon jelitowy, lek zawierający semaglutyd naśladujący działanie tego hormonu. W przypadku GLP-1 mówi się też – w uproszeniu – o „hormonie sytości” – odtwarza on naturalny sygnał wysyłany przez organizm po posiłku, przez co informuje mózg oraz żołądek, że jesteśmy już najedzeni.

Od cukrzycy do rewolucji

Jego działanie badano jeszcze w latach 80. (działał, ale niestety, zbyt szybko rozpadał się w organizmie). Przełom przyszedł wiele lat później, gdy na rynku pojawił się Ozempic, lek na cukrzycę typu-2, którego jedyną substancją czynną był semaglutyd – syntetyczny analog ludzkiego hormonu GLP-1.

Pierwsze sygnały pojawiły się ok. 2016 roku podczas tzw. testów przedwdrożeniowych. To wówczas naukowcy zauważyli, że pacjenci przyjmujący semaglutyd mają pewien „skutek uboczny”: drastycznie tracą na wadze. Producent natychmiast polecił rozpoczęcie osobnych badań, skupionych wyłącznie wokół leczenia otyłości. W międzyczasie amerykańska agencja FDA zatwierdziła semaglutyd pod nazwą handlową Ozempic. Na początku 2018 r. lek trafiił do aptek w USA, a potem Europie (choć faktyczna dostępność w poszczególnych krajach nie była jednoczesna).

W sieci i przez tzw. pocztę pantoflową przekazywana jest nowa wiadomość: Lek pozwala łatwo, bez zbędnych ćwiczeń, schudnąć.

Plotka ta rozchodzi się błyskawicznie, a sam lek staje się absolutnym hitem. Akcje Novo Nordisk (NVO), producenta leku, wzrosły w ciągu kilku lat o kilkaset procent, czyniąc firmę jedną z najcenniejszych spółek na starym kontynencie. Preparat na cukrzycę lekarze zaczynają wypisywać osobom zdrowym, które chcą po prostu stracić na wadze.

W 2021 r. FDA zatwierdziła lek o nazwie Wegovy. To preparat zawierający semaglutyd w większej dawce, przeznaczony specjalnie do leczenia otyłości. Następuje eksplozja popularności, a do zażywania substancji przyznaje się publicznie nawet Elon Musk we wpisie w X. Hasztag #Ozempic generuje setki milionów wyświetleń. Celebryci, influencerzy i gwiazdy Hollywood masowo sięgają po lek. Doprowadziło to nawet do krótkiego, globalnego kryzysu – leku zaczyna brakować dla pacjentów z cukrzycą. W 2023 roku prestiżowe czasopismo Science ogłasza leki z grupy GLP-1 „Przełomem Roku 2023”.

Jednocześnie pojawiają się doniesienia, że lek działa także na inne choroby: alkoholizm, nikotynizm, Parkinsona, Alzheimera, a nawet na uzależnienie od hazardu. Pacjenci przyjmujący semaglutyd masowo zgłaszają w sieci, że „nagle stracili ochotę na wieczorne wino”, „przestali palić”, a nawet „kompulsywnie kupować w sklepach”.

Zjawisko to zauważają też naukowcy.

Dziś badania czy lek działa na inne uzależnienia, wspierają potężne koncerny medyczne. Według „Nature” akademickie analizy dały podobne wyniki, a część badaczy uważa, że efekty bywają nawet większe. Czasopismo „Frontiers in Pharmacology” (ponad 40 prac, tylko sześć klinicznych) pokazuje jednak, że na zwierzętach efekt jest spójny, a u ludzi dane są wstępne i niejednorodne: w próbie z kokainą eksenatyd nie zadziałał, a w modelach opioidowych wyniki były mieszane. Małe próby w rzucaniu palenia (eksenatyd, dulaglutyd) sugerowały mniejsze objawy odstawienia i mniejszy przyrost wagi.

Uzależnienia

Pierwsze badanie z eksenatydem (poprzednikiem semaglutydu) (JAMA Psychiatry 2025) wykazało mniejszy głód alkoholu i mniej epizodów intensywnego picia. W 2026 r. w „The Lancet” opublikowano duńskie badania na próbie 108 osób z uzależnieniem i otyłością. W grupie semaglutydu liczba dni intensywnego picia spadła o 41,1 punktu procentowego od wartości wyjściowej, a w placebo o 26,4 punktu. Różnica między grupami wyniosła 13,7 punktu procentowego. Sporo. Jednak „The Lancet” zastrzega, że chodzi o jeden ośrodek, i tylko osoby z otyłością. Nie każdy lek działa: eksenatyd w próbie z 2022 r. nie zmniejszył ogólnie liczby takich dni. Firma Lilly testuje brenipatyd, konkurencyjny lek najnowszej generacji wpływający na metabolizm i apetyt. Bada go w działaniu na alkoholizm, nikotynizm, działanie opioidów a także chorobę dwubiegunową. 

Badania te wskazują na bardzo konkretne i obiecujące sygnały, ale nie dają jeszcze ostatecznych, twardych dowodów medycznych. Proces badawczy wciąż trwa.

Choroba Parkinsona

Opublikowane w „The Lancet” w 2025 oku, przeprowadzone na próbie 194 osób, w ciągu 96 tygodni badania nie wykazały korzyści w leczeniu choroby Parkinsona. A nawet małe pogorszenie (o 5,7 pkt przy eksenatydzie i 4,5 przy placebo). Ta sprawa wciąż jest badana.
Dwie osobne analizy zbiorcze z 2026 roku (po pięć prób, na 708 osobach) nie wykazały istotnej poprawy ruchowej. Wskazywanie, że użytkownicy GLP-1 rzadziej zapadają na Parkinsona, to wyłącznie korelacja, a nie dowód. Dodatkowo pojawiły się skutki uboczne, jak nudności, zaparcia i utrata wagi, groźna u osób osłabionych chorobą. Autorzy przeglądów nie widzą podstaw, by przepisywać je na Parkinsona poza badaniami.
Dotychczasowe badania kliniczne nie wykazały skuteczności eksenatydu i innych leków z grupy GLP-1 w leczeniu choroby Parkinsona.

Schizofrenia

Przegląd 38 prac (2026) pokazał wyniki nierówne, były przeprowadzane na małej grupie badanych. Leki nie poprawiły funkcji poznawczych, choć GLP-1 nie nasilał psychozy, a jedno małe badanie za pomocą semaglutydu sugerowało poprawę objawów. Nie wiadomo jednak, czy to efekt bezpośredni. Efekty, jakie zaobserwowano u zwierząt, nie zostały powtórzone u ludzi. 

Obecne dziś leki z grupy GLP-1 (jak semaglutyd czy liraglutyd) nie leczą samych objawów schizofrenii (takich jak omamy czy urojenia), nie poprawiają w wyraźny sposób funkcji poznawczych, ale jednocześnie nie nasilają psychozy i są bezpieczne dla zdrowia psychicznego.

Depresja

Lekarze mają tu dowody bezpieczeństwa leków, ale nie skuteczności. Metaanaliza 80 badań (107 860 osób z otyłością lub cukrzycą, JAMA Psychiatry 2025) nie wykazała nasilenia objawów depresji. To nie jest jednak dowód, że leki GLP-1 leczą depresję. Pokazuje jedynie, że nie zwiększają ryzyka jej wystąpienia.

Choroba Alzheimera

W dotychczasowych, największych (dwuletnich) badaniach obejmujących 3808 uczestników nie wykazano, aby semaglutyd spowalniał rozwój choroby Alzheimera. Producent, firma Novo Nordisk, anulował planowane dodatkowe 52-tygodniowe przedłużenie testów.

Odmładzanie

Tylko u myszy. W „Nature” (wrzesień 2026) pojawiły się badania opisujące, jak samicom myszy podawano semaglutyd (od 20. miesiąca życia, czyli myszy raczej starsze). Mediana życia wzrosła z 742 do 834 dni (czyli aż o 12 proc.). Badacze zastrzegają jednak, że myszy jadły po leku o 24 proc. mniej jedzenia, a grupa mysz będących na podobnej diecie, ale niebiorących leku, żyła podobnie długo. Do tego badano tylko samice. 

Nie ma dziś naukowych dowodów, że zdrowi ludzie powinni brać te leki, by się odmłodzić. Badania z użyciem GLP-1 trwają dziś na całym świecie. Dominują USA i Europa. Dziś szanse na pozytywne działania leków z tej grupy ocenić należy bardzo ostrożnie, choć alkohol i tytoń to obecnie najbardziej obiecujące kierunki badań.

W sprzedaży znajduje się obecnie siedem głównych preparatów, których głównym mechanizmem działania (lub jednym z głównych) jest aktywacja hormonu GLP-1. Mają różne nazwy handlowe, różne dawki i przeznaczenie. 

Decyzję o terapii czy leczeniu należy podejmować wyłącznie po konsultacji i pod kontrolą lekarza.

Przeczytaj również: Największa mapa autyzmu w historii. Co odkryli naukowcy?