Rząd: zastrzeż PESEL. Prawnik: stracisz wolność. My: sprawdzamy

W ubiegłym tygodniu Ministerstwo Cyfryzacji potwierdziło informację o cyberataku na firmę MyDr, w wyniku którego wyciekły dane blisko 19 mln Polaków, w tym m.in. dotyczące leków i wystawionych recept.

Firma jest dostawcą systemu do prowadzenia m.in. elektronicznej dokumentacji medycznej. Dane, które wyciekły, dotyczą 12 tys. podmiotów medycznych korzystających z platformy MyDr. Resort Cyfryzacji natychmiast przekazał, żeby zastrzec numer PESEL, sprawdzić historię jego użycia, a także korzystać z dodatkowych usług wspierających ochronę przed wyłudzeniami.

Jak zastrzec numer PESEL, informowaliśmy m.in. tutaj. Dlaczego warto to zrobić? Zastrzeżenie PESEL-u chroni np. przed skutkami kradzieży tożsamości i zaciągnięciem przez oszustów zobowiązań finansowych na wykradzione dane.

Jednocześnie w sieci zaczęły krążyć ostrzeżenia przed zastrzeganiem numeru PESEL. Jedną z osób wypowiadających się na ten temat jest prawnik. W opublikowanym przez siebie filmie alarmuje, że zastrzeżenie PESEL-u powoduje „poważne ograniczenia wolności osobistej” w obrocie gotówką i nieruchomościami. Zgubienie telefonu może „pozbawić dostępu do tożsamości, profili czy rachunków” – przyczyną ma być brak możliwości uzyskania duplikatu karty SIM. Przestrzega też przed „inwigilacją” i „opresyjnym państwem”.

Choć autor trafnie wskazuje na konkretne skutki zastrzeżenia numeru PESEL, następnie wyciąga z nich jednak przesadne i nieudowodnione wnioski o „powszechnej inwigilacji”, „państwie opresyjnym” czy „utracie dostępu do tożsamości”.

Autor zwraca uwagę, że przy aktywnym zastrzeżeniu PESEL właściciel numeru również nie może np.:

– zaciągnąć kredytu lub pożyczki;
– kupić towaru na raty, jeżeli zakup oznacza kredyt konsumencki;
– otworzyć nowego rachunku bankowego;
– uzyskać duplikatu karty SIM;
– wypłacić w placówce bankowej gotówki powyżej trzykrotności minimalnego wynagrodzenia.

Na czym polega manipulacja autora filmu?

„Powszechna wiedza państwa o tym, co robisz”

To zupełnie nie wynika z funkcjonowania rejestru zastrzeżeń PESEL. Rejestr nie jest systemem śledzenia codziennych czynności obywatela. Bank, operator telekomunikacyjny lub notariusz sprawdza status PESEL-u w związku z określoną czynnością, dla której ustawa nakazuje weryfikację.

„Utrata dostępu do tożsamości, profili i rachunków”

Zastrzeżenie PESEL-u nie powoduje zamknięcia istniejącego rachunku bankowego, zablokowania karty płatniczej, wylogowania z bankowości elektronicznej, utraty Profilu Zaufanego lub mObywatela, unieważnienia dowodu osobistego ani zablokowania zwykłych przelewów lub płatności BLIK.

Brak możliwości uzyskania duplikatu SIM może być kłopotliwy, zwłaszcza gdy numer telefonu służy do autoryzacji SMS. Nie oznacza jednak automatycznie utraty rachunku czy cyfrowej tożsamości.

„Nie wypłacisz większej gotówki”

Ograniczenie dotyczy wypłaty w placówce banku powyżej ustawowego progu. Nie jest to całkowity zakaz dysponowania pieniędzmi. Zastrzeżenie nie blokuje wypłat z bankomatu, także wysokich, o ile pozwalają na to limity banku i karty. Limit bankomatowy i ustawowe ograniczenie wypłaty w kasie banku to dwie różne kwestie. Samo zastrzeżenie nie blokuje też zwykłych przelewów ani płatności BLIK.

„Nie zrobisz żadnego obrotu nieruchomościami”

Zastrzeżenie obejmuje określone działania dotyczące nieruchomości, przede wszystkim nabycie, zbycie i obciążenie nieruchomości oraz niektóre pełnomocnictwa. Nie oznacza ogólnego zakazu wszelkich działań związanych z księgą wieczystą ani każdej procedury administracyjnej dotyczącej nieruchomości. W określonych przypadkach notarialnych trzeba cofnąć zastrzeżenie numeru PESEL. Nie ma żadnych podstaw, by przedstawiać to jako trwałe pozbawienie prawa do rozporządzania majątkiem.

Autor filmu jest prawnikiem prowadzącym kancelarię, znanym także z serwisów oferujących płatną, prawniczą pomoc przy anulowaniu długu lub mandatu. To praktyk prawa, ale jednocześnie osoba prowadząca biznes doradczy w obszarze zadłużeń, dla której wizerunek eksperta ostrzegającego przed „pułapkami” systemu ma wartość promocyjną.

Jednocześnie Dziennik „Rzeczpospolita” ostrzega przed fałszywymi formularzami krążącymi w mediach społecznościowych, podszywającymi się pod rzekomy „wniosek o zmianę numeru PESEL” sponsorowany przez Ministerstwo Cyfryzacji.

Polacy masowo zastrzegają numer PESEL

Od wtorku do czwartku Biuro Administracji i Spraw Publicznych oraz jego delegatury w stołecznych dzielnicach będą czynne dłużej – poinformował we wtorek prezydent Warszawy. To odzew na duże zainteresowanie zastrzeżeniem numeru PESEL. Rafał Trzaskowski przekazał w mediach społecznościowych, że widać je w warszawskich urzędach w związku z komunikatem Ministerstwa Cyfryzacji o cyberataku na firmę MyDr i wyciekiem danych.

Nie tylko w stolicy – w całej Polsce drastycznie wzrosła liczba zastrzeżeń numeru PESEL. W urzędach miejskich ustawiły się długie kolejki osób chcących załatwić sprawę osobiście, a systemy elektroniczne odnotowały masowy napływ wniosków w tej sprawie.

Przeczytajcie też: Kto stoi za wyciekiem danych? Sześć teorii, w które wierzą Polacy