Marcin Krężelok: Prezydent USA nie należy do polityków przewidywalnych. Czy Pan wyobraża sobie sytuację, w której Donald Trump ogłasza: „odcinamy Europę od naszej AI”? Czy będziemy w stanie sobie z tym poradzić?
Aldo Podesta: Mamy prezesa drugiej co do wielkości firmy na świecie, który jest zamieszany w skandal seksualny z kobietą – chińskim szpiegiem. Kto by to przewidział? W tej dziedzinie zainteresowanie jest tak duże, że wszystko może się zdarzyć. Znajdujemy się już w sytuacji, w której można kontrolować eksport. Kupując B300, czyli najnowszy sprzęt firmy NVIDIA, podlegasz przepisom dotyczącym kontroli eksportu. Za każdym razem, gdy kupujesz kartę graficzną na rynku, podlegasz kontroli eksportowej. A więc albo już teraz nie ma swobody handlu, albo nie ma niezależności handlowej w dziedzinie mocy obliczeniowej. Co powinniśmy robić w Europie? Gdzie powinniśmy teraz inwestować? Moja odpowiedź to sprzęt komputerowy. W Europie sytuacja w zakresie sprzętu jest znacznie bardziej krytyczna niż w dziedzinie oprogramowania. Powinniśmy umieć budować, montować, konstruować i projektować własny sprzęt. W przeciwnym razie, jeśli jutro okaże się, że Aldo nie jest już mile widziany przez niektóre amerykańskie firmy, ponieważ odmawia sprzedaży swoich przedsiębiorstw, to co wtedy zrobimy? Przerywam trening na B300? Przestaję mieć możliwość testowania na sprzęcie najnowszej generacji albo projekt open source, który wspieram, przestaje być testowany na najnowszym sprzęcie? To nie jest sytuacja hipotetyczna. To już fakt. Obecnie każdy procesor graficzny opuszczający Stany Zjednoczone poddawany jest mechanizmowi kontroli eksportu, a my podlegamy tym przepisom.
M. K.: Sądzi Pan, że mamy jakąkolwiek szansę, by walczyć z wielkimi firmami mającymi potężne wsparcie amerykańskiego rządu? W tej dziedzinie Europejczycy właściwie nie mają prawie nic albo mają bardzo niewiele. Pana firma jest spora, ale nie jest to amerykański gigant.
Aldo Podesta: Myślę, że musimy podejść do tego zupełnie inaczej. Zacznijmy od podstaw. Gospodarka Europy wynosi dwadzieścia cztery biliony i jest tak duża, jak gospodarka Stanów Zjednoczonych. Mamy czterysta milionów ludzi. Jesteśmy więc potężną gospodarką, dysponującą wysoko wykwalifikowanymi specjalistami, inżynierami, naukowcami oraz znakomitymi instytucjami badawczymi. Teraz musimy myśleć w dwóch kategoriach – tak jak ja to rozumiem – na bardzo wysokim poziomie, w kategoriach makro, w sposób makroekonomiczny. Po pierwsze, musimy stworzyć jeden model, a nie dwieście. Giotto nie powinien tworzyć własnego modelu, Mistral – kolejnego, a Apertus w Szwajcarii jeszcze innego. Powinniśmy mieć jeden ogólnoeuropejski model oparty na otwartym oprogramowaniu, który służyłby wszystkim, i powinniśmy przeznaczyć na to 0,1 proc. naszej gospodarki – to dwadzieścia cztery miliardy. Jeśli damy naszym naukowcom dwadzieścia cztery miliardy, stworzą lepszy model niż Amerykanie – to mogę panu obiecać. Z jednej strony nie skupiamy się koniecznie na zysku, ale nadal chcemy być bardzo konkurencyjni w dziedzinie pionierskiej sztucznej inteligencji. Wykorzystujemy więc potencjał naszej gospodarki, by stworzyć przełomowy model sztucznej inteligencji, który służy wszystkim – a przy okazji jest zgodny z przepisami. Na przykład Apertus to model, w którym cała historia pochodzenia danych jest publicznie dostępna. A więc to pierwszy punkt – moim zdaniem nie powinniśmy postrzegać sztucznej inteligencji przez pryzmat poszczególnych firm. Uważamy, że sztuczna inteligencja nowej generacji powinna stanowić element polityki publicznej – i to jest jedna z kwestii. Osobną jest to, że powinniśmy przyjąć nieco bardziej liberalne podejście w sprawach gospodarczych. Dlatego też z całych sił dążyłbym do stworzenia modelu ogólnoeuropejskiego i szwajcarskiego, który powinien stać się czymś w rodzaju „CERN-u sztucznej inteligencji” – i powinniśmy to zrealizować. Prawdopodobnie starałbym się to scentralizować, ponieważ ma tak fundamentalne znaczenie, że musi służyć każdemu z osobna. Musimy jednak ożywić naszą gospodarkę jako taką, w całości.
M. K.: Myślę, że nad tym zastanawia się obecnie cała Europa…
Aldo Podesta: Polska kwitnie, ale potężne gospodarki jak Francja, Włochy, Niemcy czy Hiszpania podupadają, a właściwie umierają, bo nie dbamy już o małe i średnie przedsiębiorstwa. Nie dbamy już o naszą branżę. Zazwyczaj myślimy o start-upach. Nawiasem mówiąc, to nie jest dziedzina, w której się specjalizujemy. Nie jesteśmy zbyt dobrzy w zakładaniu start-upów. Jesteśmy dobrzy w prowadzeniu sprawdzonych, stabilnych przedsiębiorstw. Powinniśmy więc pozwolić tym starym, dobrze prosperującym przedsiębiorstwom znów osiągnąć dobrą kondycję i przejść proces reindustrializacji. Powinniśmy skupić się przede wszystkim na tym, jak przeprowadzić industrializację. Giotto odniesie sukces jako start-up i firma, jeśli europejskie MŚP będą silne. Kto chciałby dziś prowadzić małą lub średnią firmę we Francji? Nikt. To prawdziwy koszmar. Macie ogromną presję budżetową i niemożliwy do opanowania system opieki społecznej. To jest nie do ogarnięcia. Musimy więc zastanowić się, jak ponownie ożywić starą gospodarkę. Bo jeśli tak postąpimy i będziemy mieli dobrze prosperującą gospodarkę, startupy same z siebie będą się rozwijać. Ponieważ sprzedaż na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw przebiega dziesięć razy szybciej niż sprzedaż na rzecz instytucji rządowych.
M. K.: To jest dopiero koszmar…
Aldo Podesta: Gdy rozmawiamy o przetargach publicznych, mam ochotę się roześmiać. Przetargi publiczne to procesy trwające dwadzieścia cztery miesiące. Dla startupu nie mają one żadnego znaczenia. Start-up musi szybko rozpocząć sprzedaż. Komu sprzedajesz szybko? W Europie nikomu, bo nikt nie ma pieniędzy, by podjąć ryzyko, albo od tak dawna jesteśmy tak bogaci, że odzwyczailiśmy się od podejmowania ryzyka. Musimy się więc tego ponownie nauczyć. Aby nadal podejmować ryzyko, trzeba je dzielić z innymi. Banki. Gdzie, do cholery, są banki? Stały się bezużytecznymi, nic nieznaczącymi bytami. Możesz kupić dom i nic więcej. Małe i średnie przedsiębiorstwa powinny mieć możliwość zwrócenia się do banku z prośbą o dwadzieścia milionów na reindustrializację w obliczu obecnej fali sztucznej inteligencji. Za te dwadzieścia milionów kupują od europejskich dostawców. Widzi pan? To znowu kwestia ekonomii.
M. K.: To jest prawdziwe wyzwanie. Jak możemy zadbać o nasz dobrobyt, jednocześnie ożywiając gospodarkę?
Aldo Podesta: Z pewnością trzeba przeanalizować wydatki, bo prawdopodobnie gdzieś wydajemy pieniądze w sposób nieoptymalny. Może próbujemy zbyt wiele spraw załatwiać w sposób scentralizowany. Weźmy fundusz europejski – wydajemy pięć miliardów, a nikt nie chce, żeby te pieniądze były wydawane w taki sposób. „Ta europejska firma zarządza funduszem venture capital o wartości pięciu miliardów we współpracy z AQT” – co to są za brednie? To znaczy tylko tyle: pięć miliardów w błoto. Niech te pieniądze pozostaną w kieszeniach przedsiębiorców, którzy nieustannie inwestują w funkcjonowanie gospodarki.
M.K.: Jak to się ma do suwerennej AI?
Aldo Podesta: Chciałbym, byśmy podążali właśnie w tym kierunku. A więc są to dwie kwestie – jedna dotyczy polityki makroekonomicznej w zakresie sztucznej inteligencji. Zróbmy jeden, ku**a, wielki projekt i dajmy z siebie wszystko, co możliwe. Pod przewodnictwem Unii Europejskiej, rządu szwajcarskiego i dwudziestu siedmiu państw – przemyślmy na nowo gospodarkę z korzyścią dla małych i średnich przedsiębiorstw, nie narażając przy tym naszego dobrobytu. Powinna to przeprowadzić swego rodzaju grupa zadaniowa złożona z bardzo błyskotliwych decydentów, inżynierów i naukowców, którzy zajmują się tą problematyką.
M.K.: A kto powinien odpowiadać za błędy sztucznej inteligencji, za potencjalne krzywdy, które może ona wyrządzić?
Aldo Podesta: Wszyscy razem jako społeczność. Właśnie dlatego udostępniliśmy nasze rozwiązania na licencji open source – dzięki temu możemy na przykład wbudować w to automatyczne systemy oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję, niezależnie od tego, czy chodzi o film czy tekst. W ten sposób możemy to kontrolować. Natomiast osoba korzystająca z naszego rozwiązania, niestosująca takiego oznaczenia po prostu łamie standardy open source przyjęte przez wszystkich. Główny projekt polega na tym, by rozwiązać wszystkie te problemy, a decyzję podejmujemy jako społeczeństwo.
M. K.: Znajdą się z pewnością tacy, którzy powiedzą, że to cenzura.
Aldo Podesta: Bardzo dobrze. Musimy wyznaczyć granicę. Nawiasem mówiąc, nie powinno to mieć charakteru politycznego. Powinien to być projekt zainicjowany przez społeczeństwo. Inicjatywę tę powinny podejmować fundacje i uczelnie wyższe. Należy to realizować nawet poza Brukselą albo niech Bruksela po prostu da pieniądze i się zamknie. Zmiany zachodzą bardzo szybko, a to powinno być coś, co wymagałoby nieco większego wspólnego wysiłku. Jeśli uda nam się zmienić sposób myślenia naszego społeczeństwa w tych obszarach, to ludzie będą chcieli w tym uczestniczyć. W wielu spośród swoich inicjatyw Unia Europejska nie wzbudza entuzjazmu. Jeśli wybierzesz się na południe Włoch czy do Hiszpanii to zobaczysz, jak ludzie są rozczarowani. Mówią: „Co oni tam robią, ci urzędnicy w Brukseli? Nie widzimy tego”. Takich przypadków jest naprawdę sporo. Musimy być Unią Europejską nie dlatego, że mamy siedzibę w Brukseli, ale dlatego, że wiemy, jak realizować tego typu projekty dla naszego społeczeństwa – naprawdę, poza ramami instytucji. Jeśli nauczymy się to robić, to UE stanie się bardzo silną instytucją. To będzie naturalną konsekwencją, ponieważ proces demokratyczny, który za tym stoi, znów zacznie funkcjonować prawidłowo.
M. K.: Pojawiają się głosy, że sztuczna inteligencja unicestwi nasz gatunek. Co pan o tym myśli?
Aldo Podesta: Nigdy nie myślę w kategoriach obaw tylko rozwiązania. Myślę o tym, co możemy zrobić. Podejść do sztucznej inteligencji jako zjawiska społecznego, jako projektu typu open source, w który każdy wnosi swój wkład, w który zaangażowanych jest dwadzieścia siedem krajów itd. W ten sposób możemy zadbać o to, by kierować sztuczną inteligencję tam, gdzie jest dla nas bezpieczna i gdzie chcemy, by się znalazła. Nie pozostawiajmy tego w rękach jakichś oligarchów. Obecnie technologia ta znajduje się w rękach garstki oligarchów. To jest po prostu fakt. Czy chciałby pan przyszłości, w której garstka oligarchów będzie właścicielami technologii? Nie, moim zdaniem to straszna przyszłość. Myślę, że to się skończy naprawdę źle. Ale jestem pewien, że nam się to uda. W Europie panuje teraz ogromna złość, ale raczej chcemy pokazać, że potrafimy to zrobić. Jestem więc pewien, że ten projekt się powiedzie. Zajmie nam to jeszcze trochę czasu, zanim uda nam się to zrealizować tak, jak to sobie wyobrażam, ale powinno się udać.
M. K.: Zapewne zna pan ulubione słowo Donalda Trumpa: „cła”. Nie obawia się pan, że ceną za naszą niezależność może być zemsta ze strony mocarstw i oligarchów, o których pan wspomniał?
Aldo Podesta: Z całym szacunkiem, ale my to robimy dla siebie. Nikt nie może nam przeszkodzić w robieniu tego, co jest dla nas ważne, a jeśli to zrobi, przestaje być naszym sojusznikiem. To wszystko. My się nie boimy i nie będziemy się bać, bo kiedy podejmujemy decyzję pod wpływem strachu, zazwyczaj są one bardzo złe. Od tej decyzji zależy, czy nasza kultura i społeczeństwo przetrwają, czy też nie. Musimy więc znaleźć sposób, by to zrealizować, niezależnie od tego, co pomyślą o tym Chińczycy czy Amerykanie. Nie obchodzi mnie to. Zrobimy to również z szacunku dla nich, dostarczymy im nasze rozwiązanie. Wykorzystamy do tego naszą technologię. To będzie oprogramowanie typu open source, które przyniesie korzyści i nasze wartości będą w tym odzwierciedlone.
Aldo Podesta – szwajcarski przedsiębiorca i specjalista w dziedzinie sztucznej inteligencji. Właściciel firmy Giotto.ai. Studiował matematykę na politechnice EPFL w Szwajcarii, wcześniej zdobywał doświadczenie w branży biznesowej i technologicznej.
Giotto.ai założona przez Aldo Podestę w 2017 roku zajmuje się rozwojem sztucznej inteligencji i uczenia maszynowego. Jej celem jest tworzenie nowoczesnych systemów AI, które potrafią rozwiązywać skomplikowane problemy i wykonywać zadania wymagające logicznego myślenia. Firma zdobyła rozpoznawalność dzięki udziałowi w międzynarodowych konkursach związanych ze sztuczną inteligencją, w których osiągała bardzo dobre wyniki. Giotto.ai koncentruje się na rozwijaniu wydajnych i innowacyjnych technologii AI. W 2025 roku Reuters podał, że rynkowa wycena firmy to miliard dolarów.