„Rusofobia” Kremla
- Na przełomie października i listopada polskie służby oraz wojska zapobiegły planowanej przez rosyjski wywiad (GRU) prowokacji. Gdy sprawa ujrzała światło dziennie, Moskwa zaprzeczyła, artykuł z „Rz” skomentował politolog z uczelni podległej rosyjskiemu MSZ. Tłumaczył polskie doniesienia m.in. „starą i dobrze znaną rusofobią”.
- Pod koniec października 2026 r. ambasada Rosji skierowała pisma do polskiego Ministerstwa Kultury oraz MSZ, zarzucając Warszawie „podsycanie rusofobii” w związku z incydentami wokół radzieckich miejsc pamięci i grobów wojennych.
- Wcześniej, we wrześniu, rzeczniczka rosyjskiego MSZ Marija Zacharowa zaatakowała szefa polskiej dyplomacji Radosława Sikorskiego, mówiąc, że ma „rusofobię mózgu”.
- W kwietniu Rosyjskie Towarzystwo Wojskowo-Historyczne (RVIO) otworzyło przy Memoriale Katyńskim pod Smoleńskiem propagandową wystawę zatytułowaną „Dziesięć wieków polskiej rusofobii” (w której notabene zakwestionowano odpowiedzialność ZSRR za zbrodnię katyńską).
- W lutym rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow komentując polską strategię obronną, w rozmowie z dziennikarzami stwierdził, że „nastroje rusofobiczne, które właściwie przeszły już w stan rusofobicznej histerii, nadal dominują wśród władz tego kraju”.
To tylko przykłady z tego roku.
Wojna, zabójstwo, ataki na okręty i hakowanie igrzysk
Kreml powołuje się na „rusofobię” w odpowiedzi na bardzo różne zarzuty, od otrucia po sabotaż i wojnę. Najczęściej owa „rusofobia” zastępuje odpowiedź na konkretne dowody, a adresatem jest nie tylko Polska, ale wszyscy, którzy Rosji cokolwiek zarzucają.
- Tak było w czerwcu 2015, podczas wojny w Donbasie, gdy Rada Europy nazwała Rosję „państwem agresorem”. Senator Konstantin Kosaczow nazwał RE „krzykliwą grupą rusofobów”.
- Po zabójstwie Siergieja Skripala w Salisbury w 2018 szef rosyjskiego MSZ Siergiej Ławrow oskarżył Londyn o „rusofobię”.
- Także po ataku rosyjskiej straży przybrzeżnej na okręty ukraińskie w Cieśninie Kerczeńskiej (25 listopada) Putin tłumaczył falę międzynarodowego potępienia winą „Kijowa, który aktywnie podsyca nastroje rusofobiczne”.
- W 2020 roku Pieskow nazwał „rusofobią” oskarżenia USA i Wielkiej Brytanii, że rosyjskie służby hakowały igrzyska olimpijskie, zachodni śledczy i wywiad przedstawili twarde dowody techniczne i procesowe, że za atakami stoi GRU.
Rosja „nie miała wyboru”
Tak samo było po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji na Ukrainę.
- 24 września 2022 Ławrow na forum ONZ, przekonując, że Rosja „nie miała wyboru” i musiała zaatakować Ukrainę, stwierdził, że na Zachodzie panuje „oficjalna rusofobia” o „bezprecedensowej, groteskowej skali”.
- 12 maja 2025, rzecznik Kremla stwierdził, że polskie zarzuty wobec Rosji (w sprawie podpalenia centrum Marywilska w Warszawie) są „bezpodstawne”, a stanowisko Polski nazwał „absolutnie rusofobicznym” .
I tak można wymieniać niemal w nieskończoność. Mimo twardych zarzutów, przy każdym niemal oskarżeniu o coś Rosji, ta broni się „rusofobią”.
Polska na rusofobicznym podium
Według dziennika „Moscow Times” pojęcie to pochodzi jeszcze z XIX wieku, a wprowadzić je miał urzędnik carski Fiodor Tiutczew Jednak do rosyjskich słowników trafiło w czasach Stalina. I niemal natychmiast zniknęło z sowieckich mediów i oficjalnych przemówień. Dlaczego? Bo Związek Radziecki oficjalnie był państwem internacjonalistycznym, a nie narodowym. Dlatego krytykę czy oskarżenia ze strony Zachodu tłumaczono wówczas nie „rusofobią”, lecz „antysowietyzmem”.
Rusofobia wróciła w wielkim stylu, jak czytamy w „Atlantic Council”, w 2014 roku, po aneksji Krymu i pierwszych sankcjach.
Według „Moscow Times” (link powyżej) w 2006 r. Putin pytany był o rusofobię Zachodu, ale wówczas jej nie dostrzegał. Także w jego słowniku z lat 2000. tego słowa nie było.
Wróciło w 2014 roku, po pełnoskalowej inwazji z 2022 r. portal EUvsDisinfo uznał „rusofobię” za jedną z dwóch najważniejszych kremlowskich narracji.
W 2024 r. rząd Rosji oficjalnie zatwierdził projekt penalizujący „rusofobię”.
Polska w tej narracji znajduje się niemal na podium. Już w 2015 r. rosyjski deputowany Aleksiej Puszkow nazwał nas „numerem 1 na liście państw rusofobicznych” (cytat za Ośrodkiem Studiów Wschodnich).
Czy tzw. rusofobia rzeczywiście istnieje?
Czy uprzedzenia wobec Rosjan nigdy się nie zdarzają? Oczywiście, że tak. Choć po lutym 2022 r. fact-checkerzy obalili dziesiątki fałszywych doniesień na tle „rusofobicznym”, część z tych zgłoszeń potwierdzono (za EU DisinfoLab).
Różnica jest zasadnicza: krytyka państwa i jego działań to nie nienawiść do narodu. Skala uprzedzenia wobec zwykłych obywateli Rosji jest nieporównywalnie mniejsza od obrazu kreowanego przez rosyjską propagandę.
Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku w całej Europie odnotowano prawdziwe incydenty uderzające w rosyjskojęzycznych mieszkańców. Od odmowy obsługi w restauracjach czy sklepach, aż przez akty wandalizmu, słowne ataki i zastraszanie. Dla przykładu, w Niemczech kilkanaście najbardziej nagłośnionych w mediach społecznościowych historii o rzekomej „fali przemocy wobec Rosjan” (w tym rzekomym zabójstwie 16-latka) okazało się całkowitym kłamstwem.
Kreml niemal natychmiast wykorzystuje każde pojedyncze zdarzenia do celowego zacierania granicy między nienawiścią etniczną a uzasadnioną krytyką polityczną. „Rusofobią” nazywa się dziś niemal wszystko: od nakładania sankcji gospodarczych i dostarczania broni Ukrainie, przez usuwanie sowieckich pomników, aż po śledztwa dziennikarskie i wywiadowcze demaskujące operacje rosyjskich służb.
Z perspektywy prawa międzynarodowego oraz standardów debaty publicznej różnica jest fundamentalna. Sprzeciw wobec zbrodni wojennych czy aktów dywersji jest rozliczaniem reżimu. Nie zaś uprzedzeniem wobec całego narodu czy kultury.
Ta strategia się jednak Kremlowi opłaca, bo przenosi uwagę z treści na osobę (ad hominem). Krytykowi przypisuje się wówczas irracjonalną niechęć, by nie odpowiadać na zebrane dowody i ułatwia w ten sposób wypieranie się winy. Ponadto to działa na społeczeństwo. Buduje obraz jakiegoś wrogiego (zachodniego) świata. Dodatkowo wyciąga sankcje i krytykę z kontekstu. Skutki agresji przedstawia się jako dowód uprzedzeń, a nie konsekwencję czynów.
Moskwa zapewne nie tylko nie zrezygnuje z tej taktyki, ale ją wzmocni. Hasło o „rusofobii” będzie wracać przy każdym kolejnym ujawnionym akcie dywersji, następnych sankcjach czy śledztwach obciążających rosyjskie służby. Im więcej dowodów na rosyjskie operacje hybrydowe ujrzy światło dzienne, tym głośniej Moskwa będzie oskarżać Zachód o to uprzedzenie.