Kładę się spać. Podpinam telefon do ładowania. Słucham 15 minut audiobooka. W końcu zasypiam. Gdy odchodzę do krainy Morfeusza, do mojego telefonu płynie prąd. Komórka jest zasilana akumulatorem litowo-jonowym. Dostarczana energia wywołuje reakcje chemiczne, dzięki którym jony litu przemieszczają się między dwiema elektrodami wewnątrz baterii. W ten sposób energia elektryczna zostaje zmagazynowana w postaci energii chemicznej.
Z czasem bateria może magazynować coraz mniej energii
Cały proces jest ściśle kontrolowany. Zarządza nim oprogramowanie i elektronika telefonu. Na początku ładowanie przebiega szybko. Jednak im bliżej do pełnej baterii, urządzenie zwalnia proces ładowania i stopniowo ogranicza ilość dostarczanego prądu. Gdy bateria osiąga 100%, ładowanie zostaje zakończone. Telefon nie próbuje na siłę wtłaczać do niej kolejnych porcji energii. Tyle że nie oznacza to, że akumulator jest obojętny na wielogodzinne podłączenie do sieci. Baterie litowo-jonowe stopniowo się starzeją. Ich życie skraca się, nawet kiedy leżą nieużywane. Proces ten przyspieszają przede wszystkim wysoka temperatura i długotrwałe utrzymywanie pełnego naładowania lub odwrotnie – kompletnie pustego akumulatora. Z czasem zachodzące wewnątrz reakcje chemiczne sprawiają, że bateria może magazynować coraz mniej energii. Na podstawie tego powstał popularny mit mówiący, że musimy kontrolować naładowanie naszego sprzętu tak, by nie zostawał zbyt wiele godzin podpięty do sieci.
Wolno zostawić na noc?
To co, jutro ustawiamy budzik na 3, żeby odpiąć telefon i laptopa? Nie trzeba. Współczesne smartfony są zaprojektowane z myślą o takim sposobie użytkowania. Wiele z nich ma również funkcję inteligentnego ładowania, która pozwala zatrzymać proces na poziomie około 80% i uzupełnić pozostałą energię dopiero przed planowaną pobudką.
Nocne ładowanie telefonu mogłoby być szkodliwe dla sprzętu, ale producenci przewidują, że nie ma wygodniejszego czasu na ładowanie sprzętu niż spokojna noc.
W telefonach jednego z największych graczy na rynku funkcja zoptymalizowanego ładowania jest dostępna od 2019 roku. Już wtedy telefon analizował codzienne nawyki właściciela i mógł wstrzymać ładowanie po osiągnięciu 80% pojemności akumulatora. Pozostałe 20% uzupełniał dopiero przed przewidywaną godziną odłączenia urządzenia od ładowarki. Użytkownik otrzymuje informację o planowanym zakończeniu ładowania.
Inaczej ma się sprawa z laptopami
Wiele z nich nie ma funkcji kontroli stanu baterii.
Co powinniśmy zrobić, by nasze akumulatory nie siadły? Chociaż również korzystają z akumulatorów litowo-jonowych, to nie wszystkie oferują równie rozbudowane funkcje zarządzania ładowaniem.
Nie oznacza to jednak, że pozostawienie laptopa podłączonego do gniazdka grozi przeładowaniem baterii. Podobnie jak w telefonach, specjalne układy elektroniczne kontrolują cały proces. Kończą ładowanie, gdy akumulator jest na odpowiednim poziomie.
Z laptopami jest inny problem. Komputer cały dzień stoi na biurku podłączony do zasilania. Dzień w dzień przez wiele godzin bateria jest pełna. Nie powoduje to jej natychmiastowego uszkodzenia, ale może przyspieszać stopniowe zużywanie się ogniw. Akumulatory litowo-jonowe starzeją się bowiem nie tylko podczas ładowania i rozładowywania, lecz również wtedy, gdy pozostają nieużywane. Eksperci nazywają to starzeniem kalendarzowym.
Co zrobić, żeby przedłużyć życie baterii?
Warto sprawdzić, czy nasz laptop umożliwia ograniczenie maksymalnego poziomu naładowania baterii. Producent jednego z najpopularniejszych systemów operacyjnych zaleca utrzymywanie akumulatora naładowanego w przedziale od 20 do 80% i korzystanie z funkcji inteligentnego ładowania, jeśli urządzenie ją obsługuje. Niektóre laptopy mają nawet specjalny tryb konserwacji, który zatrzymuje ładowanie w okolicach 55–60%. Dzięki temu komputer może pozostawać podłączony do zasilacza, a bateria nie musi przez cały dzień utrzymywać pełnego naładowania.
Nawet jeśli nasz komputer nie ma takiej funkcji, to nie powinniśmy co chwilę wyciągać wtyczki z gniazdka. To tworzy dodatkowe cykle rozładowywania i ładowania, które również mogą być szkodliwe dla baterii. Warto natomiast unikać przegrzewania urządzenia. Trzeba na to zwracać szczególną uwagę, gdy powierzamy naszemu komputerowi wymagające zadania, np. rendering materiałów wideo. Wysoka temperatura jest najlepiej udokumentowanym czynnikiem przyspieszającym degradację akumulatorów.
Hartowanie akumulatorów
Już nie trzeba również rozładowywać baterii do zera przed ponownym ładowaniem. Taki pogląd jest szczególnie popularny wśród ludzi, którzy nawykli do starszych technologii akumulatorowych, np. takich, jakie były w starych komórkach z czarno-białym ekranem i Snake'em jako jedyną rozrywką. To pozostałość po zaleceniach dotyczących technologii, z której już się nie korzysta. Współczesne ogniwa litowo-jonowe dobrze znoszą częściowe ładowanie, a regularne głębokie rozładowywanie nie przedłuża ich żywotności. Bateria ma służyć nam, a nie odwrotnie.
Skąd pochodzi mit?
Niegdyś, gdy panowały koszule z szerokim kołnierzem i spodnie dzwony, czyli w latach 70., urządzenia wykorzystywały akumulatory niklowo-kadmowe (NiCd). Przy wielokrotnym, płytkim rozładowywaniu i ponownym ładowaniu mogło dochodzić do obniżenia napięcia podczas pracy. Zjawisko nazwano efektem pamięci. Z tego wzięła się rada, żeby regularnie całkowicie rozładowywać akumulator przed kolejnym ładowaniem. W rzeczywistości efekt pamięci był znacznie rzadszy, niż sugerowała popularność mitu.
Mit jest żywą skamieniałością dawnych zaleceń technologicznych, które przetrwały zmianę techniczną, tracąc swoje pierwotne uzasadnienie.
Podobnie ma się sprawa z lękiem przed przeładowaniem akumulatorów. W starszych ładowarkach do akumulatorów niklowych zbyt długie ładowanie mogło powodować nadmierne wydzielanie ciepła i przyspieszone zużycie ogniw. Instrukcje zalecały wyjmowanie akumulatorów z ładowarek. Jednak stosowanie tych zaleceń przy akumulatorach litowo-jonowych i urządzeniach z elektroniczną kontrolą ładowania nie ma żadnego sensu. Mity były przekazywane pocztą pantoflową przez użytkowników, sprzedawców i internetowe poradniki. Już w opracowaniu z 2003 r. poświęconym efektowi pamięci autor wskazywał na liczne błędne porady internetowe.