Granty na badania i nowoczesną technologię. MI5 wskazuje na chiński wywiad

MI5 ostrzega uczelnie przed chińskim wywiadem

China General Technology Research Institute (CGTRI), chiński instytut badawczy, występuje również pod nazwą China Academy of General Technology. 30 września brytyjski kontrwywiad MI5 wydał dotyczący tej instytucji publiczny alert o zagrożeniu szpiegowskim.

Brytyjska służba wywiadowcza MI5, odpowiedzialna za kontrwywiad i bezpieczeństwo wewnętrzne Wielkiej Brytanii twierdzi, że CGTRI ma „bardzo silne związki” z chińskim Ministerstwem Bezpieczeństwa Państwowego (MSS). To jedna z głównych służb specjalnych Chin, odpowiedzialna m.in. za wywiad i kontrwywiad. Brytyjczycy idą jednak dalej niż samo wskazanie powiązań między instytucjami.

Według MI5 w projektach finansowanych przez instytut uczestniczyło ponad 100 naukowców związanych z Wielką Brytanią. 

Pieniądze chińskiej placówki badawczej trafiały m.in. na badania nad sztuczną inteligencją i cyberbezpieczeństwem. 

Na liście są też technologie pozwalające ukrywać komunikację, w tym steganografia. Brytyjska służba nie twierdzi przy tym, że ponad stu naukowców świadomie pomagało chińskiemu wywiadowi. Część z nich mogła nie wiedzieć, z kim naprawdę powiązany jest instytut finansujący ich badania. Po publikacji alertu MI5 ostrzega już wprost: dalsza współpraca z CGTRI może naruszać brytyjskie prawo o bezpieczeństwie narodowym.

Brytyjski minister bezpieczeństwa Dan Jarvis zwrócił się do władz uczelni o zakończenie współpracy z CGTRI. Uniwersytety mają również sprawdzić trwające i planowane projekty oraz ustalać pierwotne źródło pieniędzy przy współpracy z chińskimi instytucjami.

To nie jest pierwsze takie ostrzeżenie. Już w 2022 roku szef MI5 Ken McCallum wspólnie z ówczesnym dyrektorem FBI Christopherem Wrayem informowali o wykorzystywaniu badań akademickich do pozyskiwania przez Chiny najnowszych technologii. W czerwcu tego roku służby państw Five Eyes (sojusz wywiadowczy Pięciorga Oczu, państw: Australii, Kanady, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i USA) ostrzegały z kolei, że chińscy oficerowie wywiadu wykorzystują fałszywe firmy i oferty pracy, by dotrzeć do osób posiadających informacje interesujące Pekin.

Fundusz działa od lat

CGTRI nie pojawił się w świecie nauki wczoraj. Instytut od lat współpracuje z chińską National Natural Science Foundation of China, państwową instytucją finansującą badania. Ten ślad można znaleźć w samych publikacjach. Jednym z numerów, który powtarza się przy pracach naukowych, jest oznaczenie grantu U1736113. Autorzy publikacji z 2018 roku dotyczącej tzw. blind quantum computing napisali wprost, że ich pracę finansował wspólny fundusz National Natural Science Foundation of China (NSFC) i China General Technology Research Institute.

Potem trafiamy na szyfrowanie obrazów. Jedna praca dotyczy słabości konkretnego algorytmu, kolejna metoda ochrony zaszyfrowanych obrazów i sposobów przełamywania ich zabezpieczeń.

Czy to dowodzi, że badania robiono dla chińskiego wywiadu? Nie. W tych publikacjach nie występuje MSS, nie ma też informacji o wywiadowczym zastosowaniu wyników badań. Jest za to nazwa funduszu i numer grantu. To MI5, na podstawie własnych ustaleń, stwierdziła, że CGTRI finansowało badania mające zwiększać możliwości techniczne MSS - chińskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego.

Przy jednej z publikacji z 2021 roku nazwę CGTRI znajdziemy w jeszcze innym miejscu – przy autorach. Chengdong Liu i Yu Peng byli związani z instytutem w Pekinie. Ich specjalność? Blind quantum computing.

Ślad prowadzi do Warwick

Wielka Brytania. 

Feng Hao z University of Warwick znalazł się wśród autorów pracy, przy której jako jedno ze źródeł finansowania podano U1736113.

W 2018 roku w „IEEE Access” ukazała się praca „Cryptanalysis of a Chaotic Image Encryption Algorithm Based on Information Entropy”. Naukowcy analizowali bezpieczeństwo algorytmu służącego do szyfrowania obrazów. Czterech autorów reprezentowało uczelnie w Chinach. Piąty, Feng Hao, był związany z Department of Computer Science na University of Warwick.

W samej pracy autorzy podali trzy numery grantów NSFC: 61772447, 61532020 oraz U1736113. Publikację można znaleźć w repozytorium University of Warwick. Przy U1736113 widnieje tam NSFC. Pełną nazwę funduszu znaleźliśmy w innych pracach oznaczonych tym samym numerem. Autorzy zapisali ją wprost: Joint Fund of the National Natural Science Foundation of China and China General Technology Research Institute.

O tym, czy Feng Hao znał powiązania CGTRI opisane teraz przez MI5, źródła milczą. Nie będziemy więc tego rozstrzygać. Zresztą samo MI5 przyznaje, że naukowcy mogli nie wiedzieć, kto stoi za instytucją finansującą ich badania.

A także do Sztokholmu

Szwecja. 

W 2020 roku Minghao Lee z CGTRI opublikował pracę wspólnie z Chi Zhangiem z Królewskiego Instytutu Technologicznego (KTH) w Sztokholmie. Dotyczyła automatycznego streszczania tekstu z wykorzystaniem deep learningu. Tu jednak pieniędzy CGTRI nie znaleźliśmy. W wykazie finansowania są inne chińskie programy oraz DOCOMO Beijing Communications Laboratories. KTH możemy więc łączyć z CGTRI przez wspólną publikację naukowców, nie przez grant.

Co z Polską? W przejrzanych przez nas źródłach nie znaleźliśmy polskiej uczelni ani naukowca z polską afiliacją przy tych projektach. 

Fundusz działa nadal

Nie jest to zamknięta historia sprzed kilku lat. W maju NSFC ogłosiła nabór do wspólnego funduszu na 2026 rok. Program nadal działa. Więcej szczegółów można znaleźć w ogłoszeniach chińskich uczelni kierowanych do naukowców na całym świecie zainteresowanych pieniędzmi z funduszu.

National Natural Science Foundation of China i China General Technology Research Institute wspólnie utworzyły fundusz, który ma przyciągać naukowców do rozwiązywania problemów naukowych i technologicznych istotnych dla CGTRI. W 2026 roku przeciętne bezpośrednie finansowanie projektu wynosi 2,6 mln juanów, (ok. 1,5 mln złotych) a projekt może trwać cztery lata.

Zanim naukowiec złoży wniosek, ma skontaktować się z biurem CGTRI. Tam może poznać oczekiwania instytutu wobec wybranego projektu. Sam wniosek przygotowuje już z partnerem wskazanym po stronie funduszu, z podziałem zadań między obie strony.

Tegoroczny fundusz obejmuje Information Science. 

Rezultaty projektów – publikacje, raporty, oprogramowanie, patenty czy nagrody – mają zawierać informację o finansowaniu przez wspólny fundusz NSFC i China General Technology Research Institute oraz numer projektu.