O podejrzeniu naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez niezidentyfikowane obiekty poinformowało w piątek rano Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych (DO RSZ). Jeden z nich spadł w miejscowości Nowy Lipowiec w powiecie biłgorajskim. Jak informowała lubelska policja, obiekt spadł na pole przy lesie i zapalił się. Nikt nie ucierpiał. Na miejscu rozpoczęły pracę służby, które ustalają, co dokładnie spadło.
Jak później podał szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, niezidentyfikowane obiekty spadły w trzech miejscach. W dwóch przypadkach były to rakiety, a w trzecim najprawdopodobniej dron. Obiekty spadły w Mołodyczu w powiecie jarosławskim, Rudniku nad Sanem w powiecie niżańskim oraz Nowym Lipowcu w powiecie biłgorajskim. Szef MON poinformował, że były one pochodzenia rosyjskiego.
Doniesieniom o tych wydarzeniach towarzyszyły liczne materiały publikowane w mediach społecznościowych od piątkowego poranka. Wśród nich były nagrania z kamer monitoringu, na których słychać głośny huk i widać rozbłyski albo dym w oddali. Pojawiły się też znacznie bardziej widowiskowe zdjęcia i filmy, mające przedstawiać same obiekty. Internauci udostępniali m.in. fotografię myśliwców lecących w pobliżu rakiety oraz nagranie trzech obiektów przypominających pociski rakietowe, lecących jeden za drugim.
Rakieta i szyk myśliwców
„Rakieta i F-16 w akcji” – napisał w piątek rano na platformie X użytkownik konta Morgenstern, komentując załączone zdjęcie. Na fotografii widać trzy samoloty wojskowe przypominające myśliwce F-16, lecące w szyku na tle zachmurzonego nieba. Przed nimi znajduje się obiekt przypominający pocisk rakietowy, za którym ciągnie się długa smuga dymu. U dołu kadru widoczne są fragmenty budynków i drzewa.
Użytkownik X powiązał zdjęcie z piątkowymi wydarzeniami. „Pojawiło się na profilu mieszkańca powiatu biłgorajskiego chwilę przed odwołaniem alarmu” – wyjaśnił. Po dwóch godzinach wpis ze zdjęciem miał ponad 100 tys. wyświetleń.
Odnaleźliśmy konto mieszkańca powiatu biłgorajskiego, z którego miała pochodzić fotografia. W piątek opublikował on na Facebooku nagranie z monitoringu, na którym słychać głośny hałas, oraz rolkę zawierającą zdjęcia i wizualizacje odnoszące się do „prawdopodobnej rakiety”, która miała spaść w powiecie biłgorajskim.
Na jego profilu nie znaleźliśmy jednak fotografii rakiety i trzech myśliwców. Nie można wykluczyć, że została wcześniej opublikowana, a następnie usunięta. Odnaleźliśmy natomiast inną kopię tego samego zdjęcia, zamieszczoną na Facebooku o godz. 7.19 przez użytkownika Stan Diak.
„Właśnie około 20 minut temu walnęła rakieta w pobliżu Józefowa, powiat biłgorajski” – napisał w opisie fotografii.
Zdjęcie nie stanowi jednak wiarygodnego dowodu na to, że doszło do przedstawionego zdarzenia. Analiza przeprowadzona za pomocą narzędzia do weryfikacji treści firmy OpenAI wykazała obecność cyfrowego znaku wodnego wskazującego na wykorzystanie modelu AI firmy do wygenerowania lub modyfikacji obrazu.
„Ta treść została wygenerowana przy użyciu narzędzi OpenAI” – taki komunikat pojawił się po przesłaniu fotografii do analizy.
Użytkownik, który opublikował zdjęcie na X, również przyznał, że było ono fałszywe. Usunął wpis i przeprosił za jego zamieszczenie, sugerując, że udostępnił „fejka” po innej osobie. Mimo to fotografia nadal krążyła zarówno na X jak i na Facebooku.
Trzy rakiety nad Polską?
Innym materiałem wiązanym z piątkowymi wydarzeniami w Polsce było nagranie udostępniane na X przez liczne konta. Film przedstawia przelot trzech obiektów przypominających pociski rakietowe. Osoba stojąca przed domem rejestruje ich lot prawdopodobnie telefonem komórkowym. Kształt obiektów przypomina rosyjskie pociski manewrujące Ch-101 i tak były one przedstawiane przez autorów różnych wpisów.
Rosyjska rakieta manewrująca Ch-101 wylądowała na terytorium Polski, zaledwie 80 km od granicy z Ukrainą. pic.twitter.com/NRUBW2t7Zp
„Rosyjska rakieta manewrująca Ch-101 wylądowała na terytorium Polski, zaledwie 80 km od granicy z Ukrainą” – twierdzi polskojęzyczne konto Poland news War in Ukraine, które zamieściło film w piątek rano. Bardzo podobny wpis opublikowało anglojęzyczne konto Conflict MATRIX, a zamieszczone przez nie nagranie wyświetlone w ciągu kilku godzin 362 tys. razy.
„Dwa rosyjskie pociski manewrujące Ch-101 uderzyły w Polskę” – twierdzi na X Brian Krassenstein, dodając, że doszło do tego kilka godzin po tym, jak Trump powiedział Putinowi, że jest jego „przyjacielem”. „Rosyjska rakieta manewrująca Ch-101 wleciała na terytorium Polski. Następnie nastąpiła eksplozja pod miejscowością Chmielek koło Biłgoraja” – tak przedstawił nagranie na X Dariusz Wiewiórka.
Problem w tym, że film nie przedstawia wydarzeń z Polski. Wsteczne wyszukiwanie obrazem pozwoliło nam odnaleźć znacznie wcześniejszą kopię tego filmu. Nagranie zamieściło na X 17 listopada 2024 r. konto Special Kherson Cat, relacjonujące na X wojnę w Ukrainie z ukraińskiej perspektywy. Wpis dotyczył zmasowanego rosyjskiego ataku rakietowego na Ukrainę, podczas którego – według ukraińskich władz – Rosja wykorzystała ok. 120 pocisków i 90 dronów.
Today, after more than two months of pause, Russians again launched a massive missile attack on Ukraine. Most of the missiles were aimed at the energy infrastructure of Ukraine.
"Cruise, ballistic and aeroballistic missiles: "Zircon", "Iskander", "Kinzhal". In total, about 120 missiles and 90 drones. Our air defense forces destroyed more than 140 air targets." - President of Ukraine Zelenskyi.
It is also said that aviation, including the F-16, played an important role in repelling the Russian missile attack
— Special Kherson Cat 🐈🇺🇦 (@bayraktar_1love) November 17, 2024
Co istotne, film opublikowany w 2024 r. jest dłuższy i przedstawia przelot pięciu obiektów przypominających pociski rakietowe. Wersja rozpowszechniana w listopadzie 2026 r. została skrócona do fragmentu, na którym widać tylko trzy z nich. Oznacza to, że nagranie krążyło w internecie ponad dwa lata przed wydarzeniami z 20 listopada 2026 r. i nie może przedstawiać rakiet, które tego dnia miały wlecieć na terytorium Polski.