Marsz Niepodległości prawicy. Tłumy, propaganda i skrajne hasła

Sławomir Mentzen założył elegancki płaszcz, a w klapę wpiął znaczek z flagą narodową. Stanął na tle baneru z hasłem: „Polska dziś się upomina: zwrócić Tuska do Berlina!”. Lider Konfederacji i prezes Nowej Nadziei chciał w ten sposób podbić efekt spektaklu Marszu Niepodległości. Odpalił flarę. Komendant Główny Policji wystąpił wówczas do Sejmu o wyrażenie zgody na pociągnięcie go do odpowiedzialności za wykroczenie. Było to rok temu.

W tym roku, mimo kontrowersji związanych z poprzednim Marszem Niepodległości, Mentzen powtórzył swój wyczyn. Tym razem pozował na tle baneru z hasłem „Reset” i przekreślonymi twarzami Jarosława Kaczyńskiego oraz Donalda Tuska.

Rozporządzenie wojewody mazowieckiego z 16 października 2026 r. wprowadziło na 11 listopada zakaz noszenia, przemieszczania i używania wyrobów pirotechnicznych w miejscach publicznych na terenie Warszawy. Obowiązywał on nie tylko na trasie marszu. Mentzen nie był jednak jedynym uczestnikiem, który sięgnął po pirotechnikę. Jej używanie to niechlubna tradycja Marszu Niepodległości.

W 2020 r. odpalanie rac doprowadziło do podpalenia mieszkania przy al. 3 Maja. Sprawca, 37-letni Piotr K., usłyszał w czerwcu 2021 r. wyrok 10 miesięcy bezwzględnego więzienia. W tym roku również doszło do potencjalnie niebezpiecznej sytuacji – jeden z uczestników marszu rzucił racą w kierunku policjantki zabezpieczającej zgromadzenie. Mężczyznę zatrzymano.

Choć w tym roku użycie pirotechniki nie doprowadziło do zniszczenia prywatnego mienia ani infrastruktury miejskiej, policja zapowiada wszczęcie postępowań wobec uczestników marszu, którzy używali rac i petard i nie są chronieni immunitetem. Za posiadanie wyrobów pirotechnicznych podczas zgromadzenia grozi grzywna, kara ograniczenia wolności lub areszt do 14 dni. Łącznie podczas działań w Warszawie policja zabezpieczyła kilkaset sztuk materiałów pirotechnicznych.

Rodziny z dziećmi?

Marsz Niepodległości 11 listopada 2026 r. przeszedł ulicami Warszawy po raz siedemnasty. Historia tych obchodów sięga lat 2007–2009. Wtedy w stolicy odbywały się mniejsze manifestacje środowisk narodowych, w tym ONR.

Strategia komunikacyjna organizatorów i wsparcie polityków Zjednoczonej Prawicy oraz Konfederacji sprawiły jednak, że marsz z roku na rok przyciąga coraz więcej uczestników. Są wśród nich działacze i wyborcy szerszego obozu prawicowego, ale także osoby niezorientowane politycznie, w tym rodziny z dziećmi, kierujące się pobudkami patriotycznymi. Prawica od lat buduje obraz marszu jako powszechnych obchodów Święta Niepodległości. Wspierają ją w tym kolejni prezydenci.

Bronisław Komorowski organizował własny, niezależny, otwarty i demokratyczny marsz prezydencki. Andrzej Duda, a później Karol Nawrocki, nie kontynuowali tej tradycji. Swoją obecnością legitymizowali natomiast wydarzenie organizowane przez skrajne środowiska polityczne. Wśród zapraszanych gości byli m.in. Roberto Fiore i przedstawiciele włoskiej Forza Nuova – radykalnego, neofaszystowskiego ugrupowania – którzy pojawili się na marszu w latach 2016–2018. W 2017 r. uczestniczyli w nim również László Toroczkai i węgierscy nacjonaliści oraz rewizjoniści, dążący do odzyskania ziem należących do Wielkich Węgier przed traktatem z Trianon.

Pół? Milion? Ćwierć

Na scenie szef sztabu organizacyjnego Marcin Osowski mówił, że w marszu wzięło udział około pół miliona osób. Konfederacja podchwyciła tę narrację, podając w mediach społecznościowych, że uczestników było ponad 500 tys. Pojawiały się również wypowiedzi sugerujące frekwencję zbliżoną do miliona. Mówiła o tym Telewizja Republika, ale podobne szacunki publikowali także organizatorzy marszu na portalu X. Nie przedstawiono jednak weryfikowalnych wyliczeń, które uzasadniałyby te liczby.

Jarosław Misztal ze Stołecznego Centrum Bezpieczeństwa poinformował 11 listopada, około godz. 18, że po rozmowie z policją centrum szacuje liczbę uczestników na nawet ćwierć miliona. To również szacunek, a nie dokładny pomiar frekwencji.

Wyliczenia mediów znacznie odbiegają od deklaracji organizatorów. Onet oszacował, że około godz. 16.30 na trasie marszu znajdowało się od 120 do 160 tys. osób. Analizę oparto na powierzchni zajętej przez uczestników i szacowanej gęstości tłumu. Podobną liczbę podała Wirtualna Polska, która oceniła frekwencję na około 150 tys. osób, analizując główną oś przemarszu.

W oficjalnych komunikatach nie przedstawiono natomiast szczegółowej metodologii, na podstawie której oszacowano liczbę uczestników na nawet 250 tys. osób. Nie wiemy, czy policja zastosowała konkretny wzór, analizę nagrań z dronów czy automatyczne liczenie osób.

Tłumy malowane na biało-czerwono przez AI

Marsz Niepodległości był prawdopodobnie jednym z najliczniejszych w ostatnich latach. Być może frekwencją przebił nawet marsz z 2018 r., kiedy obchodziliśmy 100. rocznicę odzyskania niepodległości. Politycy prawicy postanowili jednak pomalować trawę na biało-czerwono. Między innymi Konrad Berkowicz z Konfederacji i Anna Zalewska z PiS opublikowali pełne zachwytu wpisy, ilustrując je zdjęciem wygenerowanym przez AI. Za sprawą ich publikacji sztuczna grafika zaczęła rozchodzić się w mediach społecznościowych. Według archiwalnych odczytów z nieoficjalnych serwisów odtwarzających wpisy z X post Zalewskiej miał około 53 tys. wyświetleń, a Berkowicza – około 69 tys. Grafika trafiła również na Facebooka.

Sztuczna inteligencja pozostawiła jednak po sobie wyraźne ślady. Na wygenerowanym zdjęciu zabrakło wieżowca Varso Tower z tarasem Highline Warsaw, podobnie jak budynku dworca Warszawa Śródmieście. Gdy się przyjrzymy, zauważymy liczne błędy na nibyzdjęciu, m.in. trzymetrowe postacie. AI zmieniło również godziny na zegarach – wskazują one 18.00 lub 11.30. Pierwsza z tych godzin nie pasuje do widocznego na zdjęciu oświetlenia, druga jest z kolei zbyt wczesna, ponieważ pochód ruszył po godz. 14.00.

Sztuczna inteligencja „zasadziła” także nieistniejące drzewa, a w ramach modernizacji dodała szklane wejście do metra, którego w rzeczywistości nie ma. To nie jedyne artefakty typowe dla grafik generowanych przez AI. Widać na nich również dodatkową sygnalizację świetlną, zbyt dużą liczbę słupów oświetleniowych oraz słupy sięgające dachów wielopiętrowych budynków.

Generatywna AI nie odwzorowała poprawnie układu warszawskich ulic. Brakuje Pasażu Marii Morskiej, a przebieg poprzecznych uliczek jest zaburzony. Aleje Jerozolimskie są nieproporcjonalnie szerokie w stosunku do rzeczywistości – tak naprawdę mają około 22 metrów szerokości. Na zdjęciu pogoda jest też zdecydowanie zbyt ładna. Warszawa 11 listopada była mglista i pochmurna.

Charakterystyczne jest również to, że wszystkie twarze na pierwszym planie są skierowane w stronę „fotografa”. To typowe dla wytworów AI, która często ustawia postacie tak, jakby pozowały do zdjęcia. W rezultacie sprawiają one wrażenie, jakby nie poruszały się w kierunku marszu. Za to flagi idą karnie w jednym kierunku – aż 99 proc. z nich jest zwróconych w tę samą stronę. To niezwykle mało prawdopodobne.

Mimo sukcesu frekwencyjnego politycy prawicy nie powstrzymali się przed publikowaniem treści dezinformacyjnych.

Ksenofobiczne hasła, rasistowskie banery

Tegoroczny Marsz Niepodległości odbył się pod hasłem „Polak w Polsce gospodarzem!”. Podczas październikowej konferencji prasowej Bartosz Malewski, prezes Stowarzyszenia „Marsz Niepodległości”, wskazywał, że zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski jest migracja zarówno obywateli państw pozaeuropejskich, jak i Ukraińców. Rafał Buca, rzecznik stowarzyszenia, w rozmowie z agencją Reuters opowiadał się za Polską możliwie jednolitą etnicznie.

Podczas manifestacji uczestnicy nieśli m.in. transparent z hasłem „Nie będzie innowacji w kraju masowej imigracji”. Znacznie bardziej radykalny przekaz prezentowała grupa ubranych na czarno, w większości zamaskowanych mężczyzn. To tak zwany czarny blok, który uczestniczy w marszu od samych jego początków. Tworzą go przedstawiciele skrajnej prawicy w jej najbardziej radykalnej formie, często samoidentyfikujący się jako faszyści i neonaziści. Obecnie nazywa się inaczej. Na marsz w 2026 r. ONR zapraszał pod nazwą „Nacjonalistyczna Kolumna”.

Dziennikarz Radosław Gruca relacjonował na platformie X, że wśród zamaskowanych uczestników skandowano również: „Uderz, uderz… liberała i ped***”. Wirtualna Polska opublikowała zdjęcie naklejki z flagą Ukrainy, przekreślonym wizerunkiem Romana Szuchewycza i napisem „Pora wracać do domu” w językach polskim i ukraińskim.

Uczestnicy marszu wyrażali również sprzeciw wobec demokratycznie wybranego rządu. Nieśli transparent z hasłem „Tusk = Dictator” oraz baner z fotomontażem Donalda Tuska w turbanie i napisem „Już niedługo będziesz siedział”. Młodzież Wszechpolska opublikowała także wygenerowany przez AI baner „Gang Tuska atakuje”, nawiązujący do oprawy graficznej gier z serii „Grand Theft Auto”.

Spalona flaga Lewicy

Kamera Polsat News zarejestrowała niepokojące zdarzenie podczas Marszu Niepodległości. Kilku mężczyzn podpaliło flagę Lewicy. Dwóch z nich ją trzymało, a trzeci podpalił ją za pomocą racy.

Spalenie flagi partii politycznej było demonstracją siły i politycznej wrogości, choć samo w sobie nie stanowi w Polsce przestępstwa. Nie jest to jednak forma akceptowalnej krytyki programu partii, lecz demonstracyjne odrzucenie tego, co ona reprezentuje. Można je również uznać za próbę zastraszenia przeciwników politycznych.

Co oznaczają symbole i hasła widoczne na Marszu Niepodległości?

Falanga (ręka z mieczem) – symbol polskiego ruchu narodowo-radykalnego, przedstawiający stylizowaną rękę trzymającą miecz. W obecnej formie pojawił się w 1937 r. jako znak Ruchu Narodowo-Radykalnego „Falanga”, kierowanego przez Bolesława Piaseckiego. Organizacja głosiła poglądy antysemickie i wrogie demokracji, postulowała budowę państwa autorytarnego. Wyznawała ideologię nacjonalistyczną i ultrakatolicyzm. Współcześnie symbol wykorzystują m.in. Obóz Narodowo-Radykalny i Narodowe Odrodzenie Polski.

Krzyż celtycki (kołomir) – historyczny symbol religijny, który w XX wieku został przejęty przez organizacje neofaszystowskie i neonazistowskie. Jego odmiana z krzyżem o równych ramionach wpisanym w okrąg stała się międzynarodowym symbolem ruchu White Power, głoszącego ideę wyższości białej rasy. Wykorzystują go m.in. organizacje neonazistowskie, rasistowscy skinheadzi i zwolennicy białej supremacji.

„Make Europe White Again” („Uczyńmy Europę znów białą”) – hasło nawiązujące do sloganu Donalda Trumpa „Make America Great Again”. Odwołuje się do ideologii białego nacjonalizmu, której zwolennicy postulują zachowanie dominacji białej ludności i ograniczanie różnorodności etnicznej. Sugeruje również, że Europa była kiedyś jednolita rasowo, co jest historycznym uproszczeniem.

Kołowrót (kolovrat) – ośmioramienny symbol przypominający swastykę, przedstawiany jako dawny słowiański znak słońca. Chociaż odwołuje się do historycznych motywów solarnych, współczesną ośmioramienną formę spopularyzował na początku lat 90. rosyjski neonazista Aleksiej Dobrowolski. Symbol wykorzystują zarówno niektóre środowiska rodzimowiercze, jak i organizacje neonazistowskie i skrajnie nacjonalistyczne, szczególnie w Europie Wschodniej. Bywa używany jako słowiański odpowiednik swastyki nazistowskiej.

Toporzeł – symbol przedstawiający połączenie obosiecznego topora i głowy orła, zaprojektowany w 1935 r. przez Stanisława Szukalskiego jako propozycja nowego godła Polski. Został przejęty przez środowiska związane z przedwojenną Zadrugą, ruchem nacjonalistycznym odrzucającym chrześcijaństwo na rzecz słowiańskiej tradycji i rodzimowierstwa. Współcześnie posługuje się nim m.in. skrajnie prawicowe Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot”. Toporzeł symbolizuje etnonacjonalizm i neopogaństwo.

Wotan Jugend – nazwa międzynarodowego środowiska neonazistowskiego wywodzącego się z Rosji, związanego m.in. ze sceną muzyczną nazistowskiego black metalu (NSBM). Organizacja propagowała kult Adolfa Hitlera, ideologię wyższości białej rasy i rasistowską przemoc. Jej działalność obejmowała również szkolenia paramilitarne. W późniejszych latach jej członkowie rozwijali działalność na Ukrainie. Podczas Marszu Niepodległości w 2026 r. fotoreporter Aliaksandr Valodzin sfotografował uczestnika z naszywką „Wotan Jugend”.

Przekreślona tęczowa flaga – symbol sprzeciwu wobec osób LGBTQA+. Ponadto na jednym z banerów prezentowanych podczas tegorocznego marszu umieszczono przekreślone tęczowe flagi oraz wizerunek polityka Platformy Obywatelskiej z zaczernionymi oczami. Towarzyszył im napis oskarżający polityka o przestępstwa seksualne. Zestawienie tych elementów może sugerować związek między homoseksualnością a przestępczością seksualną. Orientacja seksualna nie ma związku z tendencjami do przemocy seksualnej.