Rok temu szukałem nowego telefonu. W sierpniu wybrałem się do jednego ze stacjonarnych sklepów z elektroniką, upatrzyłem sobie konkretny model, ale pomyślałem, że jeszcze się wstrzymam, bo przed świętami może cena będzie lepsza. Sprzęt kosztował wówczas ok. 2000 zł.
Śledziłem historię cen w sklepie internetowym tej samej sieci. W październiku cena wzrosła aż o 25 proc. – to było już 2500 zł. Szansy na promocję upatrywałem w zataczającej coraz szersze kręgi amerykańskiej akcji Black Friday, która trafiła na nasz rynek. Obiecywana obniżka ceny rzeczywiście nastąpiła, ale i tak była wyższa niż w wakacje. Za ten sam model trzeba było zapłacić „tylko” 2200 zł.
W reklamach firm zajmujących się udzielaniem chwilówek lub banków często pojawia się motyw nagłego zapotrzebowania na szybką gotówkę w określonym celu. Zwykle są to przyjemne wydatki – wakacje, nowe meble czy remont. Wszystko dla naszego relaksu lub poprawienia komfortu życia. Są osoby, które biorą kredyt na wesele, komunię, chrzest, a nawet własne urodziny.
W obu opisywanych przypadkach mechanizm jest podobny – ma nas zachęcić do zakupu produktu lub usługi, bez względu na to, czy realnie ich potrzebujemy. To pierwszy krok nie tylko do pożałowania, ale także do realnego zadłużenia.
Black Friday – kiedy i co to jest?
Między listopadowymi obchodami Wszystkich Świętych a poszukiwaniami choinek i prezentów świątecznych sklepy prześcigają się w ofertach na różnego rodzaju produkty. Wszystko ma związek z Black Friday, który w tym roku przypadnie na 27 listopada. Aby zarobić jeszcze więcej, większość dużych sklepów rozszerza tę jednodniową akcję na cały tydzień lub kilkanaście dni, tzw. Black Weeks lub Black Friday Week. Już teraz część sieciówek na swoich stronach internetowych zamieściła stosowne billboardy z zapowiedzią obniżek.
Metody są dwie: albo otrzymujemy informację o procencie, jaki zaoszczędzimy w przypadku zakupu danego towaru w tym okresie, albo dokładną kwotę, jaka zostanie w naszej kieszeni przy nabyciu produktu w tym okresie. Pozornie wszystko więc wygląda idealnie – kupujemy towar, a część pieniędzy, jaką musielibyśmy przeznaczyć na niego w innych dniach, możemy przeznaczyć na coś innego lub zachować na inny czas.
Z doświadczenia jednak wiemy, przynajmniej część z nas, że kiedy wpadnie się już w szał zakupów, a z każdego zakątka galerii handlowej biją nas po oczach żółte lub czerwone napisy z promocjami, niekiedy trudno się zatrzymać. Powstaje więc paradoks – zamiast wydać mniej, zostawiamy w niej więcej pieniędzy, bo kupujemy więcej. I są na to dowody.
Black Friday, czyli zachęta do rozrzutności
Z danych globalnej platformy technologii finansowej Adyen wynika, że w 2025 r. średnia wartość koszyka u polskiego konsumenta w trakcie Black Friday była wyższa aż o 62 proc. w porównaniu z innymi piątkami w poprzednich pięciu tygodniach. Pod tym względem znaleźliśmy się w gronie liderów ze wzrostem o 22 proc. rok do roku.
Średnia wartość transakcji online była wyższa o 30 proc. niż w sklepach stacjonarnych. Sugeruje to, że do koszyków internetowych zwykle trafiały droższe produkty, a zakupów o niższych wartościach woleliśmy dokonywać w tradycyjnych punktach.
Danych Adyen nie można jednak przekładać na całość polskiego handlu w badanym okresie – od czwartku 27 listopada 2025 r., godz. 12:00, do soboty 29 listopada, godz. 9:00. Firma widziała bowiem tylko transakcje, które były przetwarzane przez platformę. Chociaż wartość koszyka wzrosła, przyjęta metodologia nie pozwala ustalić, z jakiego powodu – czy znalazło się w nim więcej produktów, czy były one droższe. Nie jest znana też liczba unikalnych konsumentów.
Admitad doszedł jednak do ciekawej konkluzji dotyczącej spadku znaczenia Black Friday.
„Mimo wzrostu sprzedaży, zainteresowanie, jakie towarzyszyło Black Friday w poprzednich latach, gdy wzrosty sięgały nawet kilkuset procent, ustępuje miejsca innym wyprzedażom oferowanym przez marki w ciągu roku” – pisali twórcy analizy w podsumowaniu na swojej stronie internetowej, wyraźnie wskazując na agresywną politykę cenową wielu marek, które niemal przez cały rok oferują różnego rodzaju promocje.
Autorzy ujawnili też konkretne kategorie zakupowe, na które Polacy wydali najwięcej. Zdecydowanie dominowały trzy: moda (22 proc.), elektronika (18,3 proc.) oraz dom i ogród (17 proc.). Pozostałe nie osiągnęły nawet progu 10 proc.
„Nie ufam, ale wydam”
Przed Black Weeks 2026 r. nastroje wśród konsumentów zbadała firma Boston Consulting Group (BCG). Przepytano łącznie 10 220 osób z 10 krajów, w tym z Polski. Badanie dotyczyło konkretnie Black Friday i powiązanego z nim Cyber Monday, przypadającego po weekendzie. Świadomość istnienia takich wydarzeń ma 95 proc. ankietowanych, a wśród Polaków – 91 proc. Większość z nich zamierza korzystać w tych dniach z promocji (globalnie 81 proc.).
Najciekawszy jest jednak wątek reklam okazji przygotowywanych na Black Friday. Częściowo ufa im 54 proc. badanych, a 20 proc. nie ufa im wcale. Ponad jedna piąta osób (22 proc.), które deklarują chęć ograniczenia wydatków lub zrezygnowania z zakupów w trakcie akcji wyprzedażowych, uznaje, że podobne promocje zdarzają się przez cały rok. 62 proc. zaczyna przyglądać się cenom w październiku lub na początku listopada, co może świadczyć o dużej świadomości konsumenckiej i znajomości chwytów marketingowych, do których uciekają się sklepy internetowe i stacjonarne w celu zmaksymalizowania sprzedaży.
BCG podkreśliło, że coraz większą rolę w zakupach odgrywa sztuczna inteligencja. Konsumenci wykorzystują ją m.in. do wyszukiwania najlepszych promocji.
Wszystkie te ustalenia potwierdza raport Ceneo pt. „Trendy na rynku e-commerce w Polsce. IV edycja raportu” z 2026 r.
Black Week zwiększa zarówno liczbę transakcji, jak i średnią wartość koszyka. Średnia wartość koszyka w tym okresie rośnie o ok. 10–15 proc. względem tygodnia poprzedzającego. Największa aktywność zakupowa przypada na cały tydzień promocyjny, a nie na sam Black Friday – ogłosili autorzy.
Dodali, że obecnie tylko co szósty sprzedawca obserwuje realny wzrost zainteresowania akcją. Analiza dotyczyła 108 sprzedawców i 3086 użytkowników.
Prawo i luka, którą łatwo obejść
Dyrektywa unijna 2019/2161 z 27 listopada 2019 r., zaimplementowana w Polsce w 2023 r. w ramach ustawy z 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw oraz nowelizacji ustawy z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, miała zapobiegać stosowaniu nieuczciwych praktyk, także w ramach tego typu akcji promocyjnych jak Black Friday.
Obowiązek informowania o najniższej cenie dotyczy nie tylko sklepowych półek, stron internetowych czy plakatów, ale także reklam. Nie każda obniżka regularnej ceny produktu będzie jednak podlegać temu przepisowi. Nie dotyczy on także promocji typu „2 produkty + 3 gratis” albo „3 produkty w cenie 2”. To samo dotyczy niektórych indywidualnych ofert dla członków klubów lojalnościowych, np. spersonalizowanych kuponów rabatowych.
Prawa konsumentów są jednak chronione jeszcze w ustawie z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Sprzedawcy nie mogą wprowadzać ich w błąd przez działanie (art. 5), zaniechanie (art. 6) i w innych okolicznościach zawartych w zamkniętym katalogu (art. 7), np. poprzez fałszywe informacje o kończącej się liczbie przecenionych produktów lub rychłym końcu sprzedaży w celu wyłudzenia szybkiej decyzji lub wyprzedaży związanej z zamknięciem firmy.
Sklepy znalazły jednak sposób na obejście przepisów i jest on tożsamy z przykładem z początku artykułu. Na 31–35 dni przed planowaną obniżką podnoszą ceny, by następnie oznaczyć ją jako promocyjną, ale po cenie wyższej niż ta sprzed 30-dniowego okresu referencyjnego. To oczywiście nie dotyczy wszystkich, natomiast takie przypadki się zdarzają.
Za złamanie przepisów z art. 4 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług grożą wysokie kary – do 20 tys. zł – nakładane przez wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej lub do 40 tys. zł w przypadku co najmniej trzech naruszeń w ciągu 12 miesięcy.
UOKiK ostrzega – jak się bronić?
W listopadzie 2025 r., na dzień przed planowanym Black Friday, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał poradnik „Jak nie dać zrobić się na szaro”.
Black Friday to początek wielkich akcji reklamowych i promocyjnych. W tej gorączce zakupowej i wywieranej na konsumentów niezwykle silnej presji starajmy się podejmować uważne i rozsądne decyzje. Przypominam, że obniżki cen powinny być jasno i czytelnie oznaczone, tak jak warunki dostępności towarów, dostaw i płatności – apelował prezes UOKiK Tomasz Chróstny.
Kluczowy jest jednak zdrowy rozsądek. Zawsze warto przemyśleć, czy ten produkt naprawdę jest nam w tej chwili potrzebny, czy może warto się wstrzymać. Dobrym pomysłem jest też rozpoczęcie poszukiwań w wakacje, np. w sierpniu, by nie dać się oszukać na zmanipulowane ceny sprzed ustawowych 30 dni.
Podsumowanie
Black Friday to akcja marketingowa mająca na celu zwiększenie sprzedaży, ale trzeba być ostrożnym. Nie każda promocja rzeczywiście będzie oznaczać oszczędność w stosunku do ceny, która obowiązywała 31 dni wcześniej. Sprzedawcy mają obowiązek podawać najniższą cenę z 30 dni, ale niekiedy wykorzystują w tym zakresie lukę prawną.
Oczywiście nie każdy jest nieuczciwy, a realne promocje się zdarzają. Warto jednak przede wszystkim zachować umiar i zdrowy rozsądek.
.5042037947778868704.jpg/jcr:content/Krzysztof%20Sobczak.jpg)
