Rosja podejmuje coraz większe ryzyko
43-stronicowe opracowanie „Russia's hybrid warfare campaign in Europe” przygotowała Claire Mills z Biblioteki Izby Gmin. Autorka zebrała oceny europejskich służb wywiadowczych, stanowiska NATO i Unii Europejskiej oraz informacje o najpoważniejszych incydentach z 2026 r.
Europejskie służby od dawna zwracają uwagę nie tylko na rosnącą liczbę rosyjskich operacji, ale też na zmianę sposobu działania. Obok cyberataków i dezinformacji coraz częściej pojawiają się też próby fizycznego oddziaływania – podpalenia, działania sabotujące i ataki na infrastrukturę krytyczną.
Pod koniec września generał Alexus Grynkewich, naczelny dowódca sił NATO w Europie, mówił przed komisją Parlamentu Europejskiego o „ilościowym i jakościowym wzroście” rosyjskiej aktywności hybrydowej. Ostrzegał jednocześnie przed coraz bardziej otwartymi działaniami sabotażowymi kierowanymi przez Rosję.
Sabotaż kierowany przez państwo staje się coraz bardziej zuchwały – gen. Alexus Grynkewich, naczelny dowódca sił NATO w Europie.
Podobnie sytuację ocenia duński wywiad wojskowy. W raporcie z 24 września wskazał na rosnącą gotowość Rosji do podejmowania większego ryzyka. Duńczycy ostrzegli m.in. przed przygotowaniami do sabotażu wymierzonego w przedsiębiorstwa zbrojeniowe na ich terytorium. Wśród przykładów wymieniali podpalenia czy też podkładanie ładunków wybuchowych.
W raporcie pojawia się też jednostka 29155 rosyjskiego wywiadu wojskowego GRU, podejrzewana o udział w wielu operacjach sabotażowych w Europie. Rosyjskie służby korzystają przy tym z pomocy osób, które nie są zawodowymi agentami. Zlecają zadania przestępcom, prywatnym firmom, a nawet przypadkowo zwerbowanym ludziom. Nie każdy zwerbowany musi wiedzieć, dla kogo naprawdę pracuje.
Polska w brytyjskim raporcie
Polska niestety pojawia się w raporcie kilkukrotnie. Brytyjczycy wymieniają pożary zakładów w Lublinie i Skarżysku-Kamiennej, podpalenie stacji Starlink w Woli Krobowskiej, a także sprawę zakładów Flytronic w Gliwicach. W tym ostatnim przypadku chodziło o próbę znalezienia osoby, która za pieniądze podpaliłaby fabrykę.
Kiedy NATO może odpowiedzieć?
Czy podpalenie zakładu albo poważny cyberatak może uruchomić art. 5 NATO? Takiej możliwości Sojusz nie wyklucza. Na chwile obecną nie ma jednak ustalonej listy zdarzeń, po których państwa członkowskie musiałyby podjąć wspólną odpowiedź. Każdy przypadek wymaga osobnej oceny.
Były szef MI6 Alex Younger mówił w styczniu 2025 r., że państwa mogą prowadzić wrogie działania, nie rozpoczynając otwartej wojny, tak właśnie działa teraz Rosja. Wymieniał sabotaż, dezinformację, cyberataki i naciski gospodarcze. Brytyjska Biblioteka Izby Gmin przywołuje jego wypowiedź, wyjaśniając, czym jest wojna hybrydowa.
Wszystko, co pozostaje poniżej progu wojny… od dezinformacji po sabotaż, działania w cyberprzestrzeni czy przymus ekonomiczny – Sir Alex Younger, były szef MI6.
NATO dopuszcza możliwość zastosowania art. 5 również w przypadku ataków hybrydowych, w tym cyberataków. Decyzja zależy jednak od charakteru i skali zdarzenia.
Sekretarz generalny NATO Mark Rutte 22 września wyjaśniał, dlaczego Sojusz nie zamierza określać dokładnego momentu, w którym działania hybrydowe mogą doprowadzić do uruchomienia art. 5.
Nie wszyscy eksperci uważają takie podejście za wystarczające, a co za tym idzie skuteczne. Litewski dyplomata Eitvydas Bajarūnas, cytowany w brytyjskim raporcie, ostrzegał, że brak wyraźnego stanowiska Sojuszu może zachęcać przeciwników do dalszych prowokacji.
Moskwa odrzuca oskarżenia o prowadzenie wojny hybrydowej przeciwko Europie. W Brukseli trwają jednak prace nad zasadami reagowania na tego rodzaju ataki. We wrześniu Ursula von der Leyen zaproponowała wprowadzenie specjalnego protokołu bezpieczeństwa. Miałby on ułatwić państwom UE uzgodnienie wspólnych działań, zanim dojdzie do otwartego konfliktu.