– Kto by się spodziewał, że Ukraina będzie tyle trwać przed naporem Rosji. (...) Wiem, że wielu z nas, a może nawet wszyscy mają wobec Ukraińców wiele słusznych zastrzeżeń, pretensji (…), ale patrzmy na nich także od tej strony. Oni potrafią walczyć, oni nie są tchórzami – mówił Jarosław Kaczyński we wtorek 10 listopada podczas uroczystości przed pomnikiem marszałka Józefa Piłsudskiego.
Rozróżnił jednak tych, którzy zostali i walczą o swój kraj, od tych, którzy uciekli m.in. do Polski, zamiast być na froncie. I tych nazwał tchórzami.
Od razu trzeba zaznaczyć, że po blisko pięciu latach część mężczyzn, którzy dziś mogliby wspierać ukraińską armię w ojczyźnie, po prostu dorosła w Polsce. Wówczas byli zbyt młodzi, by walczyć.
Kontekst wypowiedzi prezesa PiS
Prezes PiS swoją przemowę rozpoczął od historii, ale bardzo szybko przeszedł do teraźniejszości i atakowania polskiego rządu. Walczącą Ukrainę porównał do konieczności walki „polskiego obozu patriotycznego” z obecną koalicją rządzącą i premierem Donaldem Tuskiem, o odzyskanie władzy. Jego zdaniem niepodległość Polski jest zagrożona.
Mamy władzę, która Polsce służyć nie chce, która służy zewnętrznym dysponentom, i która doprowadza do ruiny praworządności, ruiny państwa, ruiny różnych dziedzin życia społecznego – stwierdził, dodając, że ma nadzieję, iż nie dojdzie do najgorszego, czyli do „przelewu krwi”. – Ta druga strona jest naprawdę do wszystkiego zdolna, ale musimy wytrwać, musimy zwyciężyć – straszył Jarosław Kaczyński.
Tymi słowami prezes PiS zagrzewał do zjednoczenia wszystkich środowisk prawicowych i uczestnictwa w Marszu Niepodległości.
Pełną wypowiedź prezesa Jarosława Kaczyńskiego można wysłuchać na poniższym nagraniu. Fragment o Ukrainie rozpoczyna się w 11 minucie i 55 sekundzie.
Jarosław Kaczyński | Wystąpienie Prezesa PiS | Prawo i Sprawiedliwość https://t.co/NbAuHWohYD
— Prawo i Sprawiedliwość (@pisorgpl) November 10, 2026
Ukraina w narracji PiS: Od solidarności po nagonkę
Wojna w Ukrainie rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. za kadencji Mateusza Morawieckiego. Wówczas wszyscy politycy partii Jarosława Kaczyńskiego stanęli po stronie ofiary.
– Nie chcemy, by Ukraina tę wojnę, prowadzoną w bohaterski sposób, przegrała. Ukraina musi zwyciężyć, musi się obronić – mówił prezes PiS 27 marca 2022 r. podczas I Krajowego Zjazdu Stowarzyszenia OdNowa.
W pierwszych miesiącach inwazji w PiS, ale i w całej Polsce dało się wyczuć atmosferę zaangażowania. Pomoc płynęła zarówno od władz państwowych, jak i od obywateli. Dominowało przekonanie, że Ukraina nie może upaść, bo gdy do tego dojdzie, Władimir Putin pójdzie dalej i być może będzie chciał zagrabić kolejne tereny. Mówiło się nawet o zaatakowaniu jednego z państw NATO, w tym Polski. Obawa, strach i niepewność górowały nad polityczną kalkulacją.
– Naród ukraiński wykazuje się ogromną odwagą i determinacją, walczy o wolność i pokój także u innych – podkreślał szef ówczesnego rządu Mateusz Morawiecki podczas wizyty w Kijowie 1 czerwca 2022 r.
Zmiana narracji
Tąpnięcie w relacjach polsko-ukraińskich nastąpiło w 2023 r. Powróciła sprawa zbrodni wołyńskiej, a 16 września Polska, w reakcji na zniesienie zakazu przez UE, nałożyła jednostronne embargo na ukraińskie zboże. I chociaż wsparcie wciąż płynęło z Polski za naszą wschodnią granicę, to PiS wyraźnie zmieniło kierunek narracji na bardziej konfrontacyjny. Pojawiał się też dylemat moralny.
Ta wojna postawiła nas przed pewnym dylematem. Czy podjąć to wszystko, co w takiej sytuacji nakazuje poczucie moralne, poczucie empatii wobec tych, którzy są narażeni na wielką krzywdę, czy może rozpamiętywać dawne straszliwe czasy, dawne krzywdy, rzeczywiście dawne krzywdy, które nas ze strony niektórych Ukraińców spotkały – mówił Kaczyński w Leżajsku w drugą rocznicę napaści (cytat za PAP).
Mniej więcej w tym okresie zaczęło zmieniać się nastawienie społeczne do Ukrainy. Szczególnie aktywni w nakręcaniu antyukraińskich nastrojów byli politycy Konfederacji. PiS bardzo szybko wyczuło, że ostra narracja wobec wschodniego sąsiada może przynieść korzyści. Pomiędzy prawicowymi ugrupowaniami rozpoczęła się walka o najbardziej skrajny elektorat.
Będziemy agresywni i nie będziemy odstawiać nogi. Albo my weźmiemy antyukraiński elektorat, albo Konfederacja – mówił 4 sierpnia jeden ze znaczących polityków PiS, chcący zachować anonimowość. Jego słowa cytowała „Gazeta Wyborcza”. Podobne głosy padły w analizach przygotowywanych przez WP i Oko.press.
Jarosław Kaczyński wprost zapowiadał, że z Banderą na sztandarach Ukraina nie ma prawa ubiegać się o członkostwo w UE. Zaznaczał, że „umowa między nami nie zawierała punktu, że z powodu tej obrony zlikwidujemy polskie rolnictwo”.
Wszystko to działo się w trakcie kampanii wyborczej i jak się wydaje, m.in. zaostrzenie kursu wobec Ukrainy przyniosło partii Jarosława Kaczyńskiego najlepszy wynik (35,38 proc.). Jednocześnie PiS straciło władzę na rzecz koalicji: Koalicja Obywatelska (30,70 proc.), Trzecia Droga (14,40 proc.), Nowa Lewica (8,61 proc.). Konfederacja ledwo przekroczyła próg wyborczy – 7,16 proc.
Odebranie Zełenskiemu Orderu Orła Białego
Również w kampanii prezydenckiej sprawy ukraińskie były wynoszone na pierwszy plan, a PiS skręcał jeszcze bardziej w prawo, coraz częściej stając w opozycji do Wołodymyra Zełenskiego. Po kłótni prezydenta Ukrainy z Donaldem Trumpem i J.D. Vance’em późniejszy kandydat PiS na premiera Przemysław Czarnek nazwał Zełenskiego „głupkiem”, a Waldemar Buda „dresiarzem”.
Karol Nawrocki prezentował stanowisko zgodne z polityką partii Kaczyńskiego, która poparła go w wyborach. W pierwszej turze prawicowy elektorat miał dylemat, bo aż trzech kandydatów opowiadało się za zaostrzeniem polityki wobec Ukrainy: oprócz Nawrockiego także skrajnie prawicowi Sławomir Mentzen i Grzegorz Braun. Siłą rzeczy w drugiej turze kandydat PiS przejął wszystkie te głosy i o włos pokonał Rafała Trzaskowskiego.
Punkt kulminacyjny nastąpił 19 czerwca 2026 roku. Prezydent Karol Nawrocki podjął decyzję o odebraniu prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu nadanego mu przez Andrzeja Dudę Orderu Orła Białego. Była to reakcja na nadanie przez prezydenta jednej z ukraińskich jednostek wojskowych imienia bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii. W Polsce UPA jest uznawana za organizację terrorystyczną odpowiedzialną m.in. za rzeź wołyńską, Ukraińcy traktują ją jako symbol walki o niepodległość z sowieckim najeźdźcą.
Kolejna wolta w narracji?
Po kampanii prezydenckiej w mediach społecznościowych można było zaobserwować kolejną falę antyukraińskich nastrojów. Każdy incydent z udziałem obywatela Ukrainy, którego dopuścił się na terenie naszego kraju, był wyolbrzymiany przez polityków PiS i Konfederacji, ale tym razem szala zaczęła przechylać się na stronę radykałów. Poparcie dla PiS malało, a rosło Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna.
Szczególnie interesujący w tej kwestii jest sondaż CBOS przeprowadzony w dniach 2–4 listopada 2026 r., w którym liderem nadal jest Koalicja Obywatelska (28,1 proc.), ale PiS (15,8 proc.) i Konfederację (15,4 proc.) dzieli zaledwie 0,4 proc. Grzegorz Braun i jego Konfederacja Korony Polskiej mogły liczyć na 7,8 proc.
Liczby wskazywałyby więc, że PiS nie ma szans wygrać z Konfederacją w wyścigu o miano największego wroga Ukrainy i musi szukać innego pola do pozyskania wyborców sympatyzujących z Krzysztofem Bosakiem, Sławomirem Mentzenem czy Grzegorzem Braunem. To tylko podejrzenie, bo aby zyskać pewność trzeba poczekać na dłuższą perspektywę. Mimo to w przeddzień Narodowego Święta Niepodległości z politycznej kalkulacji wybrzmiały zaskakujące słowa Jarosława Kaczyńskiego o Ukraińcach, którzy nie są tchórzami.
Są jeszcze inni
Kaczyński narzuca narrację, ale są też inni. Za najbardziej skrajny przekaz odpowiadali Janusz Kowalski (obecnie poseł niezrzeszony, niegdyś pełniący obowiązki sekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi z rządów PiS oraz Dariusz Matecki.
Kowalski wprawdzie od początku konfliktu stawał po stronie Ukrainy, ale wraz z upływem lat jego opinia w niektórych kwestiach ulegała zmianie. Sam to podkreślał w 2024 r. odnosząc się do starań Ukrainy o członkostwo w UE.
W jego opinii Ukraina w UE oznaczałaby zniszczenie polskiego rolnictwa, przemysłu i gospodarki. Osobną kwestią jest sprawa rozliczenia Wołynia.
Kowalski, który początkowo opowiadał się za pomocą Ukrainie, od dłuższego czasu postuluje chęć wypędzenia wszystkich Ukraińców z Polski. Również tych, którzy przybyli do naszego kraju przed rozpoczęciem inwazji. Argumentuje, że są niewdzięczni i stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa Polski.
Dariusz Matecki też początkowo był zwolennikiem pomocy Ukrainie, ale jego ogląd sytuacji ewoluował. Wszystko opisał w poście z 8 lipca br.
„(...) pomoc humanitarna nie oznacza zgody na deptanie polskiej pamięci” – pisał poseł PiS.
W jego ocenie Ukraina jest niewdzięczna, a kwestia upamiętnienia członków UPA przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego była gwoździem do trumny wobec sojusznika, który tak mocno pomógł jego ojczyźnie w tych trudnych czasach. Obecnie on również jest zwolennikiem wygnania Ukraińców. W mediach społecznościowych prowadzi nagonkę na migrantów i domaga się stanowczych działań władz.
Podsumowanie
PiS nie tyle zmieniło zdanie, co przeszło ewolucję w postrzeganiu Ukrainy i inaczej zaczęło stawiać akcenty. Początkowa solidarność, jedność i chęć wsparcia przerodziła się w warunkowanie tej pomocy od określonych czynników aż po wyraźne rozwarstwienie narracji – od zachowawczych po radykalne.
Politycy PiS widzą zagrożenie ze strony Rosji, a zaostrzenie języka wobec Ukrainy ma związek z próbą „przeciągnięcia” na swoją stronę wyborców Konfederacji, której działacze nie mają żadnych hamulców w krytyce sąsiada ze wschodu.
Słowa Jarosława Kaczyńskiego o Ukrainie z 10 listopada są zaskakująco pozytywne, ale ich znaczenie będzie można ocenić w dłuższej perspektywie. Na razie trudno założyć, że zmiana jest trwała i PiS odszedł już od ścigania się na radykalizm z Konfederacjami.
W Marszu Niepodległości według różnych szacunków brało udział 250–500 tys. osób. Zdaniem służb uroczystości przebiegły spokojnie.
.5042037947778868704.jpg/jcr:content/Krzysztof%20Sobczak.jpg)
