Tortury pod Kijowem? Wojna domowa? Zestaw kłamstw, które rozpowszechnia prawica

Co widać na wideo

Na licznych nagraniach z miejsca zdarzenia widać wzburzony tłum zgromadzony przed budynkiem wojskowym w miejscowości Petropawliwska Borszczahiwka w obwodzie kijowskim. Ludzie krzyczą „hańba”, żądają uwolnienia przetrzymywanych osób i kierują oskarżenia pod adresem żołnierzy Gwardii Narodowej.  

Protestują głównie młodzi ludzie. Sytuacja eskaluje. W stronę funkcjonariuszy lecą petardy hukowe i dymne, tłum niszczy samochód wojskowy. Na nagraniach widać też wyprowadzanie i wynoszenie rannych. Szczególnie dramatyczna jest scena, w której ratownicy wyprowadzają owiniętego w koc młodego człowieka, wyraźnie cierpiącego z bólu. W tle migają światła karetek i radiowozów, a medycy w pośpiechu udzielają pomocy na ulicy, przed wejściem do budynku.

Co naprawdę wydarzyło się pod Kijowem?

W miejscowości Petropawliwska Borszczahiwka przed budynkiem wojskowym wybuchły zamieszki. W placówce przebywają zmobilizowani żołnierze, zatrzymani po samowolnym opuszczeniu jednostek i oczekujący na przydział do dalszej służby.

Wokół budynku zgromadziło się około stu osób, które pojawiły się tam po obejrzeniu rozpowszechnianych w internecie fałszywych doniesień o rzekomych torturach. Uczestnicy manifestacji próbowali bez zezwolenia dostać się do środka. Doszło do zamieszek. Na miejsce przybył dowódca Gwardii Narodowej Ukrainy, generał Ołeksandr Piwnenko. Cztery osoby trafiły do szpitala, jedna miała złamane żebro.

Po ustaniu zamieszek, w celu uspokojenia sytuacji, oprowadzono krewnych niektórych wojskowych po terenie obiektu i pokazano im warunki, w jakich przebywają zmobilizowani oraz żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu jednostek. Rodzinom umożliwiono również kontakt z przebywającymi wewnątrz żołnierzami. 

Jak zmontowano i opisano nagrania?

Na dłuższych nagraniach widać również przybycie wysokich rangą oficerów i urzędników, w tym dowódcy Gwardii Narodowej, który wchodzi do budynku. W krążącym po sieci zmontowanym materiale wydarzenia przedstawiono jednak inaczej.

Film rozpoczyna się od dynamicznych, trzęsących się ujęć wzburzonego tłumu, kordonu Gwardii Narodowej i migających świateł karetek. Słychać krzyki i oskarżenia o istnienie „katowni”. Widz od pierwszych sekund zostaje wrzucony w środek dramatu, bez wyjaśnienia, co właściwie się wydarzyło.

Centralną postacią nagrania staje się kobieta w stroju medycznym. Pada na kolana przed wejściem do budynku, błagając o wpuszczenie jej do środka, by ratować ludzi. Krzyczy, że wewnątrz umierają ludzie, a pilnujący obiektu nikogo nie chcą dopuścić.

Następnie pojawia się nagranie z telefonu wykonane w ciasnym pomieszczeniu piwnicznym. Kamera pokazuje młodego, zdezorientowanego mężczyznę, który skarży się na silny ból w klatce piersiowej i wysoką gorączkę.

Kobieta w stroju medycznym wychodzi później z budynku wprost przed obiektywy telefonów. Pokazuje ekran swojego urządzenia z rzekomymi dowodami z wnętrza i mówi: „Cztery osoby są nieprzytomne! Wywlekliśmy człowieka ze złamanym kręgosłupem!”.

Film kończy dramatyczne ujęcie wynoszenia poturbowanego mężczyzny do karetki. Ten fragment rozpowszechniano również osobno, opatrując go komentarzami sugerującymi brutalność ukraińskich służb. 

W ten sposób z autentycznych nagrań zamieszek zbudowano opowieść o tajnych więzieniach, w których ukraińskie wojsko ma torturować cywilów porywanych z ulicy w ramach przymusowej mobilizacji. Relacje kobiety podającej się za lekarkę miały uwiarygodnić obraz żołnierzy jako oprawców, którzy nie cofają się przed okrucieństwem wobec własnych obywateli.

Jednocześnie sceny protestów, niszczenia ogrodzenia i starć z funkcjonariuszami wykorzystano do stworzenia wrażenia, że Ukraina pogrąża się w wewnętrznym buncie, a społeczeństwo zaczyna walczyć z własną armią.

Przekaz miał również zastraszyć ukraińskich mężczyzn podlegających mobilizacji. Sprowadzał się do jednego ostrzeżenia: „Jeśli pójdziesz do armii, trafisz do piwnicy i zostaniesz kaleką, zanim w ogóle zobaczysz front”. 

Kluczowe kłamstwa i manipulacje

1. Fałszywa lekarka pogotowia

Kobieta występująca w stroju medycznym to Walentyna Mołoda. Jak ustalono, nie jest lekarką, nie miała dyżuru i nie pracuje w służbie zdrowia. To przedsiębiorczyni powiązana z prywatną kliniką medycyny estetycznej i influencerka, która kupiła starą karetkę i podszywała się pod pracownicę pogotowia.

Dlaczego to zrobiła? Według agencji Suspilne Mołoda prowadziła biznes polegający na „wyzwalaniu” mężczyzn powołanych do wojska.

3 listopada szef ukraińskiego MSW Iwan Wyhiwśkyj poinformował podczas briefingu, że Mołoda wraz ze wspólnikiem stworzyła lukratywny proceder. Pod przykrywką „brygady pogotowia ratunkowego” oferowali rodzinom usługi nielegalnego odbijania i wywożenia zmobilizowanych mężczyzn z obiektów wojskowych.

Kupiona przez nich stara karetka, pochodząca z kliniki zamkniętej w 2023 roku, służyła jako kamuflaż, ułatwiający wejście na teren obiektów wojskowych pod pozorem niesienia pomocy medycznej. Została już aresztowana. Śledczy zabezpieczyli jej telefon, w którym znaleziono bezpośrednie dowody na celowe działanie, w tym korespondencję z administratorami prorosyjskich i prowokacyjnych kanałów na Telegramie, które natychmiast po jej zgłoszeniu zaczęły masowo nagłaśniać sprawę rzekomej „katowni”.

2. Kłamstwo o „złamanych kręgosłupach” i torturach

Doniesienia o ludziach leżących bez przytomności i rzekomo „złamanych kręgosłupach” nie znalazły potwierdzenia w przedstawionych ustaleniach medycznych. Jak poinformował poseł Ołeksij Honczarenko, najpoważniejszym stwierdzonym urazem fizycznym wśród hospitalizowanych było jedno złamane żebro.

3. Ukrycie tożsamości zatrzymanych

W rozpowszechnianych materiałach pominięto kontekst dotyczący przetrzymywanych mężczyzn. Przedstawiano ich jako przypadkowych cywilów porwanych z ulicy przez służby. W rzeczywistości byli to zmobilizowani żołnierze, którzy samowolnie opuścili jednostki wojskowe i oczekiwali na decyzje dyscyplinarne.

4. Kłamstwo o ofierze śmiertelnej

Do nagrania dołączano fałszywą informację, że podczas starć ze służbami zginęła jedna osoba. Doniesień o ofierze śmiertelnej nie potwierdziły ani agencje prasowe, ani służby. Informacja ta mogła dodatkowo podburzać protestujących.

5. Selektywny montaż

W skróconych materiałach pominięto sceny, w których dowódcy wojskowi i policja próbowali rozmawiać z protestującymi oraz wyjaśniać sytuację. Pozostawiono przede wszystkim krzyki, niszczenie ogrodzenia i migające syreny, co tworzyło wrażenie brutalnej pacyfikacji buntu.

6. Historia 14-latka

Jedną z głównych postaci zmanipulowanego nagrania był młody chłopak przedstawiany jako przerażona, skatowana przez wojsko ofiara. W rzeczywistości nastolatek nie miał nic wspólnego z przetrzymywanymi żołnierzami ani mobilizacją.

Jak znalazł się w budynku? Podczas wieczornych zamieszek tłum zaczął niszczyć płot i bramę obiektu. Chłopak przyszedł na miejsce z kolegami, z ciekawości. W trakcie przepychanek wdrapał się na ogrodzenie, stracił równowagę i spadł na teren zamkniętego obiektu wojskowego. Niektóre relacje wspominały o drzewie, jednak na nagraniach widać, jak nastolatek wchodzi na płot.

Żołnierze Gwardii Narodowej zabrali go do budynku, by odizolować od zamieszania. Jego obecność wykorzystali przebywający wewnątrz Walentyna Mołoda i jej wspólnik, który był wcześniej karany.

W sieci pojawiło się później oficjalne nagranie rozmowy chłopca z jednym z dowódców wojskowych. Widać na nim, że 14-latek jest cały i zdrowy. Spokojnie wyjaśnia, że nikt go nie bił, a na teren obiektu dostał się przypadkowo. Wojskowy rozmawia też przez telefon z jego siostrą, uspokaja ją, że chłopiec jest bezpieczny i prosi, by przyjechała go odebrać.

Kto udostępniał ten film?

Zmanipulowany film i fałszywa narracja o „katowni pod Kijowem” były kolportowane przede wszystkim przez machinę propagandową Federacji Rosyjskiej, czyli oficjalne media państwowe (takie jak RT czy Sputnik), armie internetowych trolli i botów, służby specjalne zajmujące się dezinformacją.

Film pojawił się także z polskimi napisami lub dodanym opisem wydarzeń pod Kijowem, oczywiście z rosyjską narracją.

Także przez polskich polityków z prawej strony politycznej. Poseł Konrad Berkowicz z Konfederacji udostępnił go dwukrotnie. Za każdym razem dodał swój autorski komentarz.

Film ten, mimo setek weryfikujących go pod postem komentarzy, nie został zdjęty. Zapytaliśmy Berkowicza, czy po tym, jak okazało się, że pod Kijowem nie było żadnej katowni, nikt nie był torturowany, a sprawa ta została dokładnie wyjaśniona (i opisana przez media), usunie film i swoje komentarze? Poseł Konfederacji nie odpowiedział.

Wnioski

– W Petropawliwskiej Borszczahiwce doszło do zamieszek po fałszywych doniesieniach.

– Walentyna Mołoda, podszywająca się pod pracownicę medyczną, rozpowszechniała niepotwierdzone informacje, Została zatrzymana wraz z kierowcą karetki.

– Cztery osoby trafiły w wyniku zamieszek do szpitala.

– W budynku przebywali żołnierze, w tym osoby po samowolnym opuszczeniu jednostki, a nie porwani cywile.

– Sprawa pokazuje, jak szybko niezweryfikowane nagrania i emocjonalna narracja mogą eskalować napięcia społeczne i być wykorzystywane w dezinformacji.

– Fałszywe wideo, mimo weryfikacji, wciąż jest udostępniane przez polityków prawicy.

Przeczytajcie też: Fałszywy żołnierz deklaruje gotowość do obrony TK. Post udostępniają politycy prawicy