Mity o wymianie pieców. Kto nas straszy mandatami?

Internetowa grafika z ostrzeżeniem w czerwonym kolorze „MANDATY OD STYCZNIA 2026!” i zdjęcie starych kopciuchów jako „dowód”, że policja ma ruszyć z kontrolami. W ostatnich dniach w portalach społecznościowych pojawiło się wiele podobnych wpisów, co w efekcie sprawiło, że do gminnych urzędów zaczęli dzwonić zaniepokojeni mieszkańcy z pytaniami o ewentualne kontrole. Automatycznie narosła też agresja wobec władz: „państwo zabiera piec i zimą zamarzniemy”. Pojawiły się też żerujące na strachu firmy, które zaczęły naciągać ludzi na lewy audyt („ostatnia szansa przed mandatem!”). Fejki te pojawiły się nie tylko na stronach publikujących niemal każdą podobną bzdurę, ale też na lokalnych kanałach m.in. z Małopolski czy Śląska.

Manipulacje działały wielopoziomowo:
• Politycznie – przedstawia się politykę klimatyczną jako opresyjną.
• Ekonomicznie – firmy oferujące wymiany kotłów lub „audyty” sztucznie wywoływały popyt na swoje usługi.
• Zasięgowo – straszące treści rozpowszechniały się wyjątkowo łatwo, bo sprawa dotyczyła zwykłego życia setek tysięcy Polaków.
• Propagandowo, antyunijnie – narracja „Bruksela każe, Polska cierpi”, zgodnie z klasycznymi przekazami rosyjskimi dotyczącymi energii.

Przepisy nie działają tak samo dla każdego, a daty wymiany są ściśle zależne od regionu oraz rodzaju urządzenia. Nie istnieje żadna ustawa ani rozporządzenie, które nakazuje ogólnokrajową wymianę pieców w 2026 r. Obowiązują jedynie regionalne uchwały antysmogowe, które w każdym województwie wyglądają inaczej – część już weszła w życie, a niektóre dotyczącą wyłącznie pieców najstarszej generacji. Termin na 2026 r. pojawia się tylko w kilku wojewódzkich harmonogramach, ale nie dotyczy wszystkich urządzeń i nie jest przepisem ogólnopolskim.

Przede wszystkim: nowe zmiany dotyczącą pieców gazowych. Unia Europejska przyjęła nową dyrektywę, zaktualizowaną wersję tzw. EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) dotyczącą zmian w ogrzewaniu domów gazem. Bruksela nie zakazuje posiadania czy używania pieców gazowych. Jeśli Twój kocioł działa sprawnie i bezpiecznie, możesz z niego korzystać tak długo, jak będzie to możliwe technicznie. Zniknęły jednak dotacje do kotłów gazowych, a od 2030 r. nowe budynki będą musiały spełniać standard „zero emisji”.
Nowe przepisy wymagają też zmian przy nowych inwestycjach, remontach oraz przy korzystaniu z programów dotacyjnych. Gazowe ogrzewanie ma być stopniowo zastępowane systemami hybrydowymi i zasilanymi paliwami odnawialnymi. Dyrektywa rozróżnia technologie spalania paliw kopalnych od tych, które wykorzystują biopaliwa lub biogaz.

Jeśli Twój kominek lub piec spełnia normy Ekoprojektu, możesz palić w nim drewnem także po 2026 r. W niektórych miastach przepisy mogą być inne.
A co z węglem? Podobnie. W Polsce nie ma jednej, wspólnej daty zakazu palenia węglem dla całego kraju. Każde województwo ma własną uchwałę antysmogową.

Do końca 2023 r. lub 2024 r. (zależnie od województwa) należało wymienić kotły pozaklasowe. Zaś ostateczny termin na wymianę pieców klasy 3. i 4. przypada często, choć nie zawsze, na 1 stycznia 2028 r. Lista gdzie i kto - poniżej.
 

Dolnośląskie: Od 1 lipca 2024 r. obowiązuje zakaz używania kotłów bezklasowych (kopciuchów). Kotły klasy 3. i 4. należy wymienić do 2028 r.
Kujawsko-Pomorskie: Zakaz użytkowania kopciuchów wszedł w życie 1 stycznia 2024 r. Kotły 3. i 4. klasy muszą zniknąć do 2028 r.
Lubelskie: Zakaz eksploatacji kopciuchów zaczął obowiązywać 1 stycznia 2024 r. Kolejny krok (klasy 3. i 4.) ma nastąpić do końca 2026 r.
Lubuskie: Kluczowa data to 1 stycznia 2027 r. (w Zielonej Górze i Gorzowie Wlkp. zakaz dla kopciuchów obowiązuje już od 2024 r.).
Łódzkie: Zakaz dla kopciuchów zaczął obowiązywać 1 stycznia 2025 r. Klasy 3. i 4. należy wymienić do 2028 r.
Małopolskie: Ostateczny termin dla bezklasowych pieców minął 1 maja 2024 r. (w samym Krakowie węgiel jest całkowicie zakazany od 2019 r.). 
Mazowieckie: Zakaz użytkowania kopciuchów obowiązuje od 1 stycznia 2023 r. (W Warszawie od października 2023 r. obowiązuje całkowity zakaz węgla).
Opolskie: Zakaz dla kotłów bezklasowych starszych niż 10 lat wszedł w życie 1 stycznia 2029 r. (stopniowe wycofywanie zależy od wieku pieca). 
Podkarpackie: Od 1 stycznia 2024 r. nie można używać najstarszych kopciuchów (eksploatowanych powyżej 10 lat od produkcji). Ostateczne terminy dla pozostałych kopciuchów minęły na początku 2026 r.
Podlaskie: Województwo podlaskie nie przyjęło dotychczas uchwały antysmogowej ograniczającej terminowo używanie pieców węglowych w domach jednorodzinnych. Obowiązują tu jedynie ogólnokrajowe normy jakości paliw.
Pomorskie: Zakaz kopciuchów wszedł w życie 1 września 2024 r. (Sopot wprowadził pełny zakaz węgla od stycznia 2024 r.).
Śląskie: Likwidacja najstarszych kopciuchów nastąpiła etapami do 1 stycznia 2024 r. Od 2026 roku zaostrzeniu uległy kontrole pozostałych bezklasowych instalacji.
Świętokrzyskie: Zakaz używania kotłów pozaklasowych zaczął obowiązywać 1 lipca 2024 r. Klasy 3 i 4 tracą legalność w lipcu 2026 r.
Warmińsko-Mazurskie: Zakaz eksploatacji kotłów bezklasowych zacznie obowiązywać 1 lipca 2026 r.
Wielkopolskie: Ostateczny zakaz używania kopciuchów wszedł w życie 1 stycznia 2024 r.
Zachodniopomorskie: Zakaz eksploatacji kotłów bezklasowych zaczął obowiązywać 1 stycznia 2024 r. Kotły poniżej klasy 5 muszą zniknąć do 2028 r.