Akt o usługach cyfrowych (ang. Digital Services Act, DSA) to unijne rozporządzenie przyjęte w 2022 roku. Określa obowiązki platform internetowych, takich jak Facebook, YouTube czy Allegro, oraz dostawców usług hostingowych.
Jednym z jego głównych założeń jest zwiększenie odpowiedzialności platform za moderowanie treści i zapewnienie użytkownikom możliwości odwoływania się od ich decyzji. Wcześniej internetowi giganci, tacy jak Meta, właściciel Facebooka i Instagrama, mogli arbitralnie usuwać treści i blokować konta, a jednocześnie nie zawsze skutecznie reagowali na dezinformację, nielegalne materiały czy treści nawołujące do przemocy.
Przykładem jest sprawa Społecznej Inicjatywy Narkopolityki, organizacji zajmującej się m.in. profilaktyką uzależnień i redukcją szkód. Facebook usunął jej treści, uznając je za promujące narkotyki, i nie uwzględnił odwołania. Polski sąd stanął po stronie organizacji, choć wyrok nie jest prawomocny. SIN może obecnie prowadzić działalność na platformie dzięki wcześniejszemu zabezpieczeniu sądowemu.
DSA nie ustanawia katalogu poglądów akceptowanych w Unii Europejskiej ani nie sprawia, że każda fałszywa informacja automatycznie staje się nielegalna. O tym, co stanowi naruszenie prawa, rozstrzygają inne przepisy. DSA określa przede wszystkim, jak platformy powinny reagować na takie naruszenia oraz jakie prawa przysługują użytkownikom, zwłaszcza gdy ich wypowiedzi zostały niesłusznie usunięte.
DSA już obowiązuje w Polsce. Spór między obozem rządowym a prezydentem dotyczy dodatkowych krajowych przepisów określających, kto i w jakiej procedurze może nakazać zablokowanie konkretnej treści lub jej przywrócenie.
Dwa weta
Decyzja prezydenta Karola Nawrockiego z 13 listopada 2026 r. nie oznacza, że DSA przestał obowiązywać w Polsce. To już drugi przypadek, gdy głowa państwa odmówiła podpisania krajowych przepisów związanych z unijnym rozporządzeniem.
Po pierwszym wecie ze stycznia 2026 r. rząd zdecydował się rozdzielić przepisy na dwie ustawy. Pierwsza, podpisana przez prezydenta i obowiązująca od 6 listopada 2026 r., ustanowiła krajowy system nadzoru nad przestrzeganiem unijnego rozporządzenia. Wyznaczyła prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) na koordynatora ds. usług cyfrowych, umożliwiła przyjmowanie skarg użytkowników oraz określiła kompetencje kontrolne i zasady nakładania kar.
Druga ustawa, której prezydent odmówił podpisania, miała wprowadzić szczególną procedurę wydawania nakazów blokowania konkretnych nielegalnych treści, a także przywracania materiałów niesłusznie usuniętych przez platformy.
Spór dotyczy tego, kto i na jakich zasadach powinien rozstrzygać takie sprawy, a zwłaszcza w jakich sytuacjach urząd może nakazać zablokowanie treści przed oceną sądu. Listopadowe weto zatrzymało wprowadzenie tej dodatkowej procedury, ale nie zniosło obowiązków wynikających z DSA ani funkcjonującego już w Polsce systemu nadzoru.
Z czym ma problem obóz prezydencki
Zgodnie z zawetowaną ustawą prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE), a w przypadku platform specjalizujących się w materiałach wideo – przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT), mogliby nakazywać blokowanie dostępu do określonych nielegalnych treści, m.in. oszustw, gróźb i materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci.
Użytkownicy mogliby również występować o przywrócenie treści niesłusznie usuniętych przez platformy. Ustawa przewidywała możliwość wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego, a w wybranych sprawach blokada wymagałaby wcześniejszego rozstrzygnięcia sądu.
O wyborze procedury decydowała nie tylko powaga przestępstwa, lecz także ryzyko ograniczenia legalnej wypowiedzi. W najpoważniejszych przypadkach decyzja administracyjna mogłaby jednak podlegać natychmiastowemu wykonaniu.
Ustawa dopuszczała również blokowanie całych domen.
W pisemnym uzasadnieniu weta z 13 listopada prezydent kwestionuje przede wszystkim proporcjonalność ingerencji w wolność wypowiedzi i skuteczność zabezpieczeń proceduralnych. Podkreśla też, że DSA nie wymaga wprowadzenia takiego mechanizmu administracyjnego.
Szczególne zastrzeżenia budzi zmiana dotycząca art. 119 § 1 Kodeksu karnego, obejmującego przemoc lub groźby motywowane m.in. przynależnością narodową, polityczną albo wyznaniem. Po poprawkach Senatu nakaz blokady mógłby w takich sprawach wydać urząd, a na wniosek policji lub prokuratora decyzja podlegałaby natychmiastowemu wykonaniu.
Prezydent postuluje, by takie blokady – podobnie jak w sprawach z art. 256 i 257 k.k. – wymagały wcześniejszego rozstrzygnięcia sądu. Argumentuje, że ocena wypowiedzi wymaga uwzględnienia kontekstu, a późniejsze uchylenie blokady nie zawsze naprawi wyrządzone szkody.
Jednak w sprawach z art. 256 i 257 k.k. ustawa przewidywała 14 dni na rozstrzygnięcie sądu od otrzymania akt, po wcześniejszym postępowaniu administracyjnym. W przypadku szybko rozprzestrzeniającego się nawoływania do nienawiści takie opóźnienie mogłoby mieć tragiczne skutki.
Prezydent wskazuje również na zbyt krótkie terminy na przedstawienie stanowiska – zasadniczo dwa dni, a w pilnych sprawach 24 godziny – ograniczenia dowodowe, niejasne zasady postępowania sądowego i ryzyko zablokowania legalnych treści wraz z całą domeną.
Jednocześnie przyznaje, że ochrona życia, zdrowia i dzieci może uzasadniać natychmiastową interwencję, z późniejszą kontrolą sądu. Jego zastrzeżenia dotyczą więc zakresu takich uprawnień, a nie samej możliwości wydawania nakazów administracyjnych.
Propaganda prezydencka
Choć argumenty prawne zawarte w uzasadnieniu prezydenckiego weta podzielają również eksperci niezwiązani z obozem Karola Nawrockiego, jego publiczne wystąpienie przedstawia sprawę w sposób manipulacyjny.
W nagraniu opublikowanym na YouTubie prezydent ostrzega przed możliwością uciszania krytyki dotyczącej cen paliwa, polityki zdrowotnej czy deficytu budżetowego. Sugeruje, że zwykła debata polityczna znalazłaby się pod kontrolą urzędników. Tymczasem ustawa nie przewidywała blokowania treści za krytykę rządu, lecz odsyłała do konkretnych czynów zabronionych. Krytyka ministra i kierowanie pod jego adresem gróźb to dwie różne sytuacje. Prezydencki przekaz zaciera tę różnicę, budując obawę przed konsekwencjami za samo wyrażanie niezadowolenia z władzy.
Podobnie działa określenie „cenzura prewencyjna”, używane przez prezydenta oraz polityków PiS i Konfederacji, m.in. Annę Bryłkę. Ustawa nie nakładała obowiązku uzyskania zgody urzędnika przed publikacją. Przewidywała reagowanie na treści już dostępne w internecie. Ich blokowanie również może naruszać wolność słowa, ale nie jest tym samym co uprzednie zatwierdzanie wypowiedzi.
Prezydent przeciwstawia też urzędników sądom, sugerując, że administracja miałaby zastępować wymiar sprawiedliwości. Tymczasem nakaz zablokowania treści nie byłby wyrokiem skazującym jej autora. Przyznaje to samo pisemne uzasadnienie weta, które dopuszcza również natychmiastowe wykonanie nakazu przed kontrolą sądową w sprawach dotyczących zagrożenia życia i zdrowia. Publiczna argumentacja prezydenta pomija więc rozróżnienie obecne w jego własnym stanowisku prawnym.
Kolejnym przykładem jest sugestia, że jeden nielegalny komentarz mógłby doprowadzić do zablokowania całego serwisu. Prezydent pomija jednak warunki zastosowania takiego środka: wcześniejszy nakaz, brak skutecznych sposobów jego wyegzekwowania i spełnienie dodatkowej przesłanki, np. niewykonanie decyzji mimo wezwania. Ryzyko zablokowania również legalnych materiałów istniało, ale pojedynczy komentarz nie powodowałby automatycznie zamknięcia strony.
W swoim wystąpieniu Karol Nawrocki pomija także możliwość nakazania przywrócenia treści niesłusznie usuniętych przez platformy. Zawetowana ustawa miała nie tylko umożliwiać blokowanie nielegalnych materiałów, lecz także dawać użytkownikom dodatkową ochronę przed arbitralnymi decyzjami korporacji cyfrowych. Przemilczenie tego rozwiązania pozwala przedstawiać weto wyłącznie jako obronę wolności słowa, bez wskazania, że zatrzymuje ono również mechanizm jej ochrony.
Prezydent przywołuje ponadto interwencje służb po niedawnych atakach w szkołach jako dowód, że dodatkowe regulacje są zbędne. Jednak skuteczność działań w jednej sprawie nie oznacza, że istniejące przepisy wystarczają w każdej sytuacji. Nawrocki odpiera przy tym argument, że brak nowych regulacji utrudnia działania, wskazując, że interwencje były możliwe. Utrudnienie nie oznacza jednak niemożliwości. Nazwanie argumentu rządu kłamstwem opiera się więc na zmianie jego znaczenia.
Najdalej idącą manipulacją jest przypisywanie rządowi nieudowodnionych intencji. Zbigniew Bogucki stwierdził, że premier dążył do politycznej cenzury, a bezpieczeństwo dzieci wykorzystano jako formę szantażu. Nie przedstawił jednak dowodów na taki cel ustawy. Możliwość nadużycia proponowanych uprawnień zostaje tu utożsamiona z twierdzeniem, że właśnie po to je przygotowano.
W ten sposób spór o granice ingerencji państwa w wolność wypowiedzi sprowadzono do prostego przekazu: rząd chce uciszać obywateli, a prezydent ma ich przed tym chronić.
Nie tylko prezydent
Listopadowe weto popierają przede wszystkim politycy Prawa i Sprawiedliwości oraz Konfederacji. O odrzucenie ustawy apelował również Ordo Iuris, który krytykował uwzględnienie w katalogu naruszeń praw autorskich i przepisów antynikotynowych przy jednoczesnym pominięciu przestępstw związanych z aborcją (art. 152 k.k.).
Krytyka poszczególnych przepisów nie oznacza jednak poparcia dla prezydenckiego weta. Zastrzeżenia do ustawy zgłaszały również organizacje społeczne, eksperci i prawnicy, koncentrując się przede wszystkim na gwarancjach proceduralnych i ochronie wolności wypowiedzi.
Konfederacja Lewiatan w stanowisku z 30 czerwca 2026 r. postulowała, by to właściwy urząd, a nie platforma internetowa, informował autora treści o prowadzonym postępowaniu. Miało to zapobiec problemom z doręczeniem zawiadomienia, które mogłyby ograniczyć prawa użytkownika lub utrudnić wydanie decyzji. Organizacja domagała się również sześciu miesięcy na przygotowanie rejestru zablokowanych domen i dostosowanie systemów operatorów. Nie wzywała jednak do odrzucenia ustawy.
Helsińska Fundacja Praw Człowieka i Fundacja Panoptykon już w styczniu 2025 r. postulowały ograniczenie administracyjnych nakazów blokowania treści do określonych przestępstw wymagających pilnej reakcji. Domagały się również możliwości przedstawienia stanowiska przez autora treści, kontroli sądowej oraz odpowiednich zabezpieczeń przed nadużyciami. Nie sprzeciwiały się jednak samej idei publicznego nadzoru nad moderacją platform. Ich uwagi dotyczyły wcześniejszego projektu, a nie wszystkich rozwiązań ostatecznie zawetowanej ustawy.
Podobne zastrzeżenia zgłosił Sąd Najwyższy w opinii z lipca 2026 r. Wskazywał na ryzyko naruszenia wolności wypowiedzi i prasy, niedostatecznie dopracowaną kontrolę sądową oraz konieczność doprecyzowania procedur, w tym zasad skargi kasacyjnej. Podkreślał również, że proponowany mechanizm nie wynika bezpośrednio z obowiązku wdrożenia DSA.
W marcu 2026 r. Panoptykon zaproponował kompromis: wyłączenie naruszeń praw autorskich z katalogu spraw objętych procedurą i wprowadzenie dwóch trybów postępowania. W sprawach szczególnie wrażliwych dla wolności wypowiedzi pierwszą decyzję miałby podejmować sąd. Natomiast w przypadku materiałów dotyczących m.in. seksualnego wykorzystywania dzieci czy nakłaniania do samobójstwa możliwa byłaby natychmiastowa blokada administracyjna, z późniejszą kontrolą sądową.
Fundacja ostrzegała jednocześnie, że kolejne weto uniemożliwi wprowadzenie dodatkowej procedury przywracania treści niesłusznie usuniętych przez platformy. Sama od lat sprzeciwia się arbitralnym decyzjom korporacji cyfrowych, m.in. wspierając Społeczną Inicjatywę Narkopolityki w sporze z Facebookiem.
Stanowisko Panoptykonu było więc propozycją poprawienia i przyjęcia regulacji, a nie rezygnacji z niej.
Czy prezydent powtarza argumenty korporacji i lobbystów?
Lewicowi krytycy prezydenckiego weta i dziennikarze technologiczni wskazywali na podobieństwo argumentacji Karola Nawrockiego do narracji amerykańskich gigantów technologicznych. Nie ma jednak dowodów na bezpośredni wpływ konkretnej korporacji na decyzję prezydenta.
Podobieństwo dotyczy przede wszystkim przedstawiania państwowych regulacji jako zagrożenia dla wolności słowa. W podobnym tonie wypowiadali się Elon Musk i Mark Zuckerberg. Taka argumentacja pomija jednak fakt, że platformy już dziś kontrolują publikowane treści, a przed wejściem w życie DSA decyzje dotyczące moderacji pozostawały w dużej mierze w rękach prywatnych korporacji.
Zbieżność widać również w stanowisku Mety. W komunikacie „More Speech and Fewer Mistakes” z 7 stycznia 2025 r. firma uzasadniała ograniczenie moderacji i amerykańskiego programu fact-checkingu nadmierną cenzurą, błędnymi decyzjami oraz ograniczaniem debaty politycznej.
Prezydenckie weto jest również zbieżne z interesem platform, ponieważ brak dodatkowych procedur ogranicza możliwości wywierania na nie presji prawnej. Nie dowodzi to jednak, że decyzja Karola Nawrockiego była wynikiem działań lobbystycznych.
Polska nie jest bezradna
Polskie prawo już teraz pozwala ścigać groźby, oszustwa czy przestępstwa związane z seksualnym wykorzystywaniem dzieci, a także nakazywać usuwanie określonych treści. Nie oznacza to jednak, że istniejące mechanizmy zawsze zapewniają wystarczająco szybką ochronę.
Wyobraźmy sobie, że ktoś publikuje bez zgody intymne zdjęcia drugiej osoby albo rozpowszechnia fałszywą ofertę służącą wyłudzeniu pieniędzy, a platforma nie reaguje na zgłoszenie. Ustalenie i ukaranie sprawcy to jedno, natomiast szybkie przerwanie rozpowszechniania materiału – drugie. Zawetowana ustawa miała umożliwiać uzyskanie wiążącego nakazu blokady, co mogłoby ograniczyć dalsze naruszanie prywatności lub liczbę oszukanych osób.
W sprawach dotyczących m.in. nawoływania do przemocy, nakłaniania do samobójstwa czy seksualnego wykorzystywania dzieci przewidziano możliwość natychmiastowego wykonania nakazu, jeszcze przed ewentualną kontrolą sądową. Celem było ograniczenie szkód wynikających z dalszego rozpowszechniania takich materiałów.
Istniał również problem odwrotny: platforma usuwa legalną treść, a użytkownik nie może skutecznie jej odzyskać. Ustawa przewidywała dodatkową procedurę przywracania materiałów usuniętych wskutek oczywistego błędu lub nadmiernej ingerencji w wolność wypowiedzi. Byłoby to szczególnie istotne dla organizacji społecznych, których kontakt z odbiorcami zależy od obecności w mediach społecznościowych.
Obecna możliwość złożenia skargi do koordynatora DSA nie zastępuje tego rozwiązania. Jak wyjaśnia UKE, skargi dotyczą naruszania przez platformy obowiązków wynikających z rozporządzenia, a nie rozstrzygania każdego indywidualnego sporu o moderację.
Nie wszystkie szkodliwe treści są jednak nielegalne, a zawetowana ustawa nie rozwiązywała całego problemu dezinformacji czy szkodliwych rekomendacji algorytmów. DSA zwiększa przejrzystość działania platform, ale nie pozbawia ich kontroli nad systemami rekomendacyjnymi.
Weto zatrzymało więc zarówno przepisy budzące uzasadnione zastrzeżenia dotyczące wolności wypowiedzi, jak i dodatkowe mechanizmy ochrony użytkowników. Polacy nie stracili dotychczasowych narzędzi prawnych, ale nie otrzymali nowych możliwości reagowania na bezprawne treści i kwestionowania niesłusznych decyzji platform.