Papierowe słomki bardziej szkodliwe niż plastikowe? Weryfikacja

„Był czas, kiedy w trosce o środowisko zaczęto zastępować plastikowe słomki papierowymi. Choć w praktyce rozwiązanie to w dużej mierze straciło na znaczeniu, niektóre miejsca nadal używają papierowych słomek w imię ekologii. Tymczasem wyniki rządowego badania wykazały, że papierowe słomki mogą w rzeczywistości mieć większy negatywny wpływ na środowisko” – ogłosił na Facebooku południowokoreański opozycyjny poseł Kim Wi-sang, powołując się na materiał przygotowany i opublikowany w TV Chosun. 

Zarówno reportaż, jak i wpis polityka dotyczyły najnowszych badań zamówionych przez Ministerstwo Klimatu, Energii i Środowiska Korei Południowej. Zrealizowało je Koreańskie Towarzystwo Oceny Cyklu Życia, które przez rok (od maja 2025 r. do kwietnia 2026 r. – red.) analizowało cztery rodzaje słomek jednorazowych – papierowe, plastikowe, a także wykonane z biodegradowalnego plastiku oraz biopolietylenu (bio-PE – polietylen pochodzący z surowców roślinnych 0 red.) – a wyniki przedstawiono w raporcie zatytułowanym „Kompleksowy przegląd słomek jednorazowych”. 

Papierowa czy plastikowa? 

Wszystkie rodzaje słomek oceniano w 16 kategoriach oddziaływania na środowisko, w tym wpływ emisji gazów cieplarnianych na klimat, niszczenie warstwy ozonowej, zakwaszanie środowiska, wpływ rakotwórczy na zdrowie człowieka oraz powstawanie pyłów zawieszonych. Badano cały cykl życia – od wytworzenia surowców przez produkcję aż po utylizację. 

Tradycyjny plastik wypadł najlepiej w 10 na 16 kategorii. Korzystniej od zamienników wpływał na zmiany klimatu, zakwaszenie środowiska, pyły zawieszone, toksyczność dla człowieka, a także miał najmniejszy wpływ rakotwórczy. 

Wpływ rakotwórczy:  

• Plastik jako punkt odniesienia: 1× 
• Słomka papierowa: 6,33× w porównaniu ze zwykłym plastikiem 
• Słomka z bio-PE: 16,18× 
• Słomka z plastiku biodegradowalnego: 3,34×

⁨Papierowa słomka bardziej rakotwórcza ❗ Papierowa słomka, w porównaniu z plastikową: ◾ wskaźnik rakotwórczości: 6,33 razy wyższy ◾ zakwaszenie: 2,04 razy ◾ niszczenie warstwy ozonowej: 2,23 razy ◾ pyły zawieszone: 1,62 razy Badanie zlecone przez południowokoreańskie Ministerstwo Klimatu, Energii i Środowiska. Raport nosi tytuł “Kompleksowe badanie jednorazowych słomek” i został ujawniony przez posła Kim Wi-sanga. Porównano cztery rodzaje słomek w pełnym cyklu życia, od produkcji surowca po utylizację, w 16 kategoriach oddziaływania. Zwykła plastikowa słomka wypadła najlepiej w 10 z 16 kategorii. Między innymi przy zmianach klimatu, zakwaszeniu, pyłach zawieszonych i toksyczności dla człowieka. Jeszcze gorzej wypadły słomki z bioplastiku na bazie trzciny cukrowej. Wskaźnik rakotwórczości 16,18 razy wyższy, pyły 12,02 razy. Słomki biodegradowalne: 3,34 razy wyższy wskaźnik rakotwórczości. Jest jeszcze recykling. Badacze ustalili, że papierowe słomki są tak małe, że przelatują przez urządzenia sortujące w zakładach przetwarzania. W praktyce prawie żadna nie trafia do recyklingu. Wskaźnik rakotwórczości to miara modelowa, obejmująca emisje w całym cyklu życia produktu. Ale to nie zmienia wniosku. Unia Europejska zakazała plastikowych słomek dyrektywą o produktach jednorazowych. Decyzję podjęto, nie czekając na pełną analizę cyklu życia produktów zastępczych. Sami badacze zalecają coś prostszego niż kolejny zakaz. Żeby lokale nie wydawały żadnych jednorazowych słomek automatycznie, tylko na życzenie klienta. To jest cała lekcja. Mniej zużycia działa lepiej niż zamiana jednego materiału na droższy i gorszy.⁩

— Paweł Usiądek (@PUsiadek) October 27, 2026

Twórcy badania podkreślili, że największym problemem w przypadku plastikowych słomek jest długi termin rozkładania się materiału, ale oddziaływanie na zakwaszenie czy wpływ na pyły zawieszone są mniejsze niż w przypadku zamienników. 

Zakwaszanie środowiska:  

• Plastikowe jako punkt wyjścia 
• Słomka papierowa: 2,04× 
• Słomka z bio-PE: 5,90× 
• Słomka z plastiku biodegradowalnego: 1,98× 

Wpływ na pyły zawieszone:  

• Plastikowe jako punkt wyjścia 
• Słomka papierowa: 1,62× 
• Słomka z bio-PE: 12,02× 
• Słomka z plastiku biodegradowalnego: 1,97×

Papier przegrywa z plastikiem? 

Podczas gdy słomki plastikowe wypadały najkorzystniej w większości kategorii, tak słomka papierowa tylko w trzech: wyczerpywanie zasobów mineralnych, promieniowanie jonizujące i eutrofizacja wód słodkich (proces nadmiernego wzbogacania zbiorników wodnych w składniki odżywcze – red.). 

Czy to oznacza, że plastik jest jednak bardziej ekologiczny niż papier? 

Niekoniecznie. Chociaż w przypadku słomek, przedmiotów niewielkich rozmiarów wykorzystywanych do picia napojów, te wytworzone z papieru wypadły gorzej od plastikowych, to w odniesieniu do innych produktów może to wyglądać inaczej. 

Dla oceny cyklu życia kluczowe jest nie tylko to, co produkujemy, ale także w jaki sposób, w tym skąd pozyskujemy surowiec, ile zużywamy wody i energii, a także jakich używamy klejów. 

Poseł Wi-sang, oceniając wyniki badań, powiedział, że „(koreański – red.) rząd powinien szczerze przyznać się do porażki dotychczasowej polityki greenwashingu i nie powtarzać tych samych błędów”. 

Trzeba jednak wziąć pod uwagę przeznaczenie produktu. Słomki są jednorazowe, podczas gdy np. torby, od których również próbowaliśmy odchodzić, można używać wielokrotnie. Ich cykl życia jest dłuższy, co przekłada się na czynniki środowiskowe. Ale i tu zależy. Z badania brytyjskiej Environment Agency z 2011 r. wynika, że „papierowa torba na zakupy musiałaby zostać użyta trzykrotnie, aby jej wpływ na klimat był mniejszy niż w przypadku jednorazowej torby plastikowej”. Te same dane znalazły się w konsultowanym wówczas projekcie nowozelandzkiego Ministerstwa Środowiska w sprawie wycofania z użytkowania plastikowych torebek w 2018 r. Przepisy weszły w życie od 1 stycznia 2019 r. 

Nie pierwszy raz 

Wyniki jednego koreańskiego badania można by bagatelizować lub podważać, ale nie jest to pierwszy raz, gdy naukowcy wykazali podobne zależności. W 2022 r. Angela L Gao i Yongshan Wan w czasopiśmie „Science of the Total Environment” opublikowali swoją analizę cyklu życia (LCA, life cycle assessment) różnych rodzajów słomek w oparciu o osiem kategorii. Bazowano na dostępnych danych dotyczących materiałów, odpadów czy transportu. Dla potrzeb eksperymentu przyjęto zapotrzebowanie dzienne w USA na słomki każdego z rodzajów – Amerykanie zużywają pół miliarda słomek dziennie. Słomka papierowa ważyła ponad dwa razy więcej niż plastikowa, co mogło zaburzyć wyniki. 

Badacze w toku analizy uznali, że zamiana słomek plastikowych na papierowe niekorzystnie wpłynęła na środowisko. Spadło jedynie zanieczyszczenie wód. 

W 2023 r. ukazało się jeszcze jedno badanie. Zespół prowadzony przez Xin Guo przeanalizował pojedyncze słomki od dnia powstania po recykling i doszedł do wniosku, że wprowadzając określone zmienne, jeden rodzaj oddziaływania na środowisko spada kosztem innego. 

Problemy z recyklingiem 

Koreańscy eksperci w omawianym badaniu podkreślili, że recykling słomek jest praktycznie niemożliwy bez względu na materiał, z jakiego są wykonane. Badacze odwiedzili zakłady sortowania odpadów i orzekli, że słomki są zbyt małe, by można było je skutecznie rozdzielać od innych śmieci. W rezultacie są przeznaczone do spalenia. 

„Powłoki i kleje stosowane w niektórych produktach w wielu przypadkach uniemożliwiają recykling. Nawet słomki, które teoretycznie nadają się do przetworzenia, nie są oddzielnie sortowane i trafiają do spalarni razem z tradycyjnymi słomkami plastikowymi” – napisano w podsumowaniu na stronie „The Herald Business”. 

W rekomendacjach eksperci napisali, że jedynym skutecznym sposobem ograniczania odpadów ze słomek jest ograniczenie ich użytkowania.

Dla większości z nas to nie jest produkt pierwszej potrzeby. Są oczywiście osoby mające problemy z przyswajaniem pokarmów czy inne, jak np. po zabiegach dentystycznych, którym taki przedmiot będzie niezbędny, ale pozostali spokojnie mogą się bez niego obyć. 

„Musimy zakończyć bezsensowne regulacje polegające jedynie na zamianie jednego materiału na inny i przejść do rzeczywistych działań ograniczających, które zasadniczo zmniejszą zużycie produktów jednorazowych jako takich” – zakończył Kim. 

To także apel do państw Unii Europejskiej. Dyrektywa SUP (Single-Use Plastics) z 2019 r., obowiązująca od 3 lipca 2021 r., zakazuje wprowadzania do obrotu plastikowych słomek. Wyjątek stanowią określone wyroby medyczne.  

Podsumowanie 

• Zastąpienie plastiku innym materiałem nie jest takie proste i korzystne jak mogłoby się wydawać. Słomki plastikowe w niektórych kategoriach cyklu życia wypadają lepiej od papierowych, ale to jeszcze nie oznacza, że są jednoznacznie lepsze i bardziej ekologiczne od wprowadzanych zamienników. 
• Wpływ rakotwórczy nie jest równoznaczny ze wzrostem ryzyka zachorowania na raka podczas użytkowania papierowej słomki. To tylko modelowy wskaźnik związany z całym cyklem życia produktu – od pozyskiwania surowców po utylizację. 

Zgodnie z rekomendacjami naukowców należy ograniczać zużycie słomek bez względu na materiał, z którego są wykonane, jeśli realnie jesteśmy zainteresowani obniżeniem ich negatywnego wpływu na środowisko.