Tak Kreml buduje swoje wpływy w Czechach. Raport

Jedno z największych badań rosyjskiej propagandy

Autorzy raportu przeanalizowali materiały opublikowane między lutym 2025 a lutym 2026 roku. Badanie objęło 167 941 artykułów z 21 czeskojęzycznych portali, które regularnie publikują treści określane jako propagandowe, dezinformacyjne lub spiskowe. Do analizy włączono również 22 283 filmy z 26 kanałów YouTube oraz ponad 1,8 mln komentarzy użytkowników.

Badacze nie ograniczyli się do prostego wyszukiwania słów kluczowych. Teksty podzielono na akapity, pogrupowano tematycznie przy użyciu modelu BERTopic, a następnie ręcznie przypisano do konkretnych kategorii i narracji. Dzięki temu analiza obejmowała nie tylko pojedyncze zdania, ale także ich kontekst i sposób budowania przekazu.

Najważniejszy wniosek pojawia się już na początku raportu.  

Nie chodzi o fake newsy. Chodzi o powtarzanie

Badanie pokazuje, że rosyjska propaganda nie opiera się przede wszystkim na wymyślaniu nowych historii. Jej skuteczność wynika z cierpliwego powtarzania tych samych przekazów przez wiele miesięcy i w wielu różnych kanałach jednocześnie.

Autorzy zidentyfikowali 55 prorosyjskich narracji, które podzielili na siedem grup tematycznych obejmujących m.in. wojnę w Ukrainie, Rosję, Stany Zjednoczone, Unię Europejską, Czechy oraz wydarzenia międzynarodowe. W 66 proc. analizowanych publikacji występowała przynajmniej jedna z tych narracji.

Najczęściej powtarzano przekazy o nieuchronnej porażce Ukrainy, bezsensowności zachodniej pomocy wojskowej oraz rzekomo pokojowej polityce Donalda Trumpa. Regularnie pojawiały się również narracje przedstawiające Unię Europejską i Wielką Brytanię jako strony odpowiedzialne za przedłużanie wojny, a nie Rosję, która rozpoczęła pełnoskalową inwazję.

Autorzy zwracają uwagę, że propaganda szczególnie chętnie wykorzystuje rzeczywiste problemy społeczne – wysokie koszty życia, obawy związane z migracją czy wydatkami na obronność. To właśnie dzięki połączeniu prawdziwych tematów z manipulacyjną interpretacją przekaz stopniowo zaczyna przypominać zwykłą debatę publiczną, a nie zewnętrzną operację wpływu. 

Rosyjskie źródła, czeskie portale i sieć pośredników

Raport pokazuje również, skąd analizowane portale czerpią informacje. Badacze prześledzili ponad 381 tys. odnośników zamieszczonych w publikacjach i sprawdzili, do jakich źródeł prowadzą. Okazało się, że znacząca część materiałów odwołuje się bezpośrednio do rosyjskich mediów państwowych i prorosyjskich serwisów.

Najczęściej cytowanymi źródłami były m.in. RT, TASS, RIA Nowosti, Russia Today, Rusvesna, Ukraina.ru czy Anti-Spiegel. W wielu przypadkach czeskie portale publikowały treści będące niemal dosłownym tłumaczeniem rosyjskich materiałów lub kopiowały je bez dodatkowej weryfikacji.

Ten mechanizm to swoiste „pranie” propagandy. Treść przygotowana przez rosyjskie media trafia najpierw na lokalne portale, zyskując pozory niezależnego źródła, a następnie jest dalej rozpowszechniana przez kolejne serwisy i media społecznościowe. W efekcie odbiorca coraz rzadziej ma świadomość, że pierwotnym źródłem informacji były rosyjskie kanały propagandowe.

Nawet prawdziwe informacje mogą stać się narzędziem manipulacji

Propaganda nie zawsze opiera się na całkowicie zmyślonych informacjach. Równie często wykorzystuje prawdziwe wydarzenia, wypowiedzi lub publikacje, zmieniając ich kontekst albo formułując wnioski, których oryginalne źródło nigdy nie przedstawiało.

Autorzy opisują przypadki, w których czeskie portale powoływały się na wiarygodne ukraińskie media, a następnie dodawały własną interpretację zgodną z rosyjskimi narracjami. Dzięki temu odbiorca miał wrażenie, że informacje pochodzą z niezależnego źródła, choć końcowy przekaz znacząco odbiegał od treści oryginalnej publikacji.

Autorzy zwracają uwagę, że taki mechanizm jest znacznie trudniejszy do wykrycia niż klasyczne fake newsy. Czytelnik rozpoznaje znane medium lub prawdziwe wydarzenie, dlatego rzadziej kwestionuje późniejszą interpretację.

Komentarze mają przekonać, że „wszyscy myślą tak samo”

Autorzy poświęcili osobny rozdział komentarzom publikowanym pod materiałami prasowymi i filmami na YouTube. Łącznie przeanalizowali ponad 1,8 mln wpisów, szukając powtarzających się schematów aktywności.

Analiza wykazała, że 2773 konta komentowały zarówno czeskie, jak i ukraińskie materiały dotyczące wojny. Wśród nich 577 profili wykazywało cechy charakterystyczne dla zautomatyzowanej lub skoordynowanej aktywności. Nie oznacza to automatycznie, że wszystkie były botami, jednak sposób ich działania znacząco odbiegał od zachowania przeciętnych użytkowników.

Zdaniem autorów komentarze nie służą wyłącznie wyrażaniu opinii. Mogą tworzyć wrażenie, że określone poglądy są dominujące, a tym samym wpływać na odbiór całej dyskusji. 

Propaganda działa długofalowo

Rosyjskie operacje informacyjne nie są nastawione na natychmiastową zmianę poglądów odbiorców. Ich celem jest stopniowe osłabianie zaufania do instytucji państwa, mediów, Unii Europejskiej czy NATO poprzez konsekwentne powtarzanie tych samych przekazów.

Badanie pokazuje również, że skuteczność takich działań nie wynika z pojedynczych spektakularnych kampanii, lecz z ich skali i systematyczności. Tysiące publikacji, filmy w mediach społecznościowych i setki tysięcy komentarzy tworzą środowisko informacyjne, w którym propaganda staje się elementem codziennej debaty.