Rodzice nie muszą składać oświadczeń o rezygnacji z udziału w lekcjach religii

Każdy rodzic i nauczyciel to wie: wrzesień to nie tylko początek szkoły, ale i stosy papierów do podpisania – zgody na wycieczki, RODO, ubezpieczenia, a przy okazji... czasem formularz dotyczący nauki religii. Część szkół, z przyzwyczajenia lub dla własnej wygody, przygotowuje oświadczenia w formule „nie wyrażam zgody na udział mojego dziecka w lekcjach religii”.

Przypominamy: to niezgodne z przepisami i Konstytucją RP.

Co mówi prawo?

Podstawą jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 983 ze zm.), wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z jego § 1 ust. 1, naukę religii organizuje się na życzenie rodziców (a w szkołach ponadpodstawowych – na życzenie rodziców lub pełnoletniego ucznia). Życzenie to wyraża się w formie pisemnego oświadczenia, które nie musi być ponawiane co roku i można je w każdej chwili zmienić.
 

Do tego dochodzi art. 2 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach dotyczących wolności sumienia i wyznania, który daje każdemu obywatelowi Polski prawo do milczenia w sprawach swojej religii.

Czy rodzice muszą w sprawie religii składać jakiekolwiek oświadczenie?

Tylko wówczas, gdy chcą, żeby ich dziecko chodziło na lekcję katechezy. 

Brak zapisu na religię to stan domyślny – nieuczestniczenie w zajęciach nie wymaga żadnego formalnego kroku, podobnie jak niezapisanie dziecka np. na lekcje dodatkowego języka obcego nie wymaga pisania, że się na niego nie zapisuje. Jedynym dokumentem, jaki szkoła może zgodnie z prawem przedłożyć do podpisu, jest oświadczenie o treści zbliżonej do: „Wyrażam życzenie uczestniczenia mojego dziecka w lekcjach religii” – i to rodzic decyduje, czy je złożyć.

Niestety, niektóre szkoły wciąż stosują metodę „formuły od tyłu” i podają dzieciom lub rodzicom druk „Oświadczenie o nieuczęszczaniu na lekcje religii”, do podpisania przez rodziców, którzy nie chcą zapisywać dziecka. 

To odwrócenie zasady „życzenia” w obowiązek deklarowania nieobecności – niezgodne z rozporządzeniem i z ustawą o gwarancjach wolności sumienia.

Sztuczki stosowane przez szkoły

• Presja na zebraniach klasowych, np. zbieranie od rodziców oświadczeń „przy okazji” innych zgód (na wycieczkę, na RODO) w sposób sugerujący, że religia jest zajęciem obowiązkowym jak każde inne, bez wyraźnego poinformowania o dobrowolności.
• Żądanie corocznego odnawiania deklaracji – mimo że przepis wprost mówi, iż oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym. Dotyczy to także zmiany zapisów z września 2025 r., kiedy zmniejszono wymiar religii i etyki z 2 do 1 godziny tygodniowo. Nowelizacja rozporządzenia dotyczyła wyłącznie liczby godzin, a nie ważności już złożonych oświadczeń. Rodzice nie musieli składać nowych deklaracji z tego powodu; pierwsze pozostają ważne do czasu ich zmiany.
• Nierówne traktowanie uczniów nieuczęszczających na religię, np. przy układaniu planu lekcji (religia w środku dnia) czy przy ocenach.

Czy religia jest przedmiotem szkolnym?

• Nie, w takim sensie, jak matematyka czy język polski. To zajęcia nieobowiązkowe. Religia oraz etyka są organizowane w szkołach publicznych na podstawie rozporządzenia MEN z 1992 r., a nie jako element obowiązkowej podstawy programowej dla wszystkich uczniów. 
• Ocena z religii może się pojawić na świadectwie i wliczać do średniej (o ile rodzic zdecyduje się na udział dziecka w zajęciach), ale sam przedmiot ma charakter fakultatywny, wynikający z konstytucyjnej wolności sumienia i wyznania, a nie z powszechnego obowiązku szkolnego.

Jak wypisać dziecko z religii, jeśli już zostało na nią zapisane? 

Rodzic (lub sam pełnoletni uczeń) może w każdej chwili w trakcie roku szkolnego zmienić wcześniejszą decyzję dotycząca uczestniczenia w tych zajęciach. Wystarczy złożyć w sekretariacie szkoły pisemne oświadczenie o rezygnacji z uczęszczania na lekcje religii. Uwaga: nie trzeba czekać na początek nowego roku szkolnego ani podawać uzasadnienia. Na wzorze należy podać: dane rodzica/opiekuna, dane dziecka i klasę, oświadczenie treści „cofam zgodę na uczestnictwo w zajęciach religii” oraz datę i podpis.

Wnioski

To religia wymaga zgody, nie jej brak. Milczenie lub brak deklaracji oznacza automatyczne nieuczestniczenie w zajęciach, a nie odwrotnie.

Żądanie przez szkołę oświadczenia o niechodzeniu na religię jest niezgodne z prawem. Narusza zarówno rozporządzenie MEN z 1992 r., jak i ustawową gwarancję „milczenia” w sprawach religii i przekonań; potwierdziło to samo Ministerstwo Edukacji już w 2016 roku.

Zmiana liczby godzin religii od września 2025 r. (z 2 do 1 w tygodniu) nie wymagała składania nowych oświadczeń – wcześniejsze deklaracje pozostają ważne, dopóki rodzic sam ich nie zmieni.

Rezygnacja z religii jest możliwa w każdej chwili i nie wymaga podawania powodu – wystarczy krótkie pisemne oświadczenie złożone w sekretariacie szkoły.

Przeczytajcie też: „Szach-mat, weganie”? Co naprawdę pokazało badanie o mięsie i długowieczności