Skąd właściwie czerpiesz informacje? Z zaufanych portali informacyjnych? Mediów publicznych? Komercyjnych stacji radiowych lub telewizyjnych? A może z prasy? Jesteś pewien, że to, co czytasz, jest prawdą? Bo zapewne zdajesz sobie sprawę, że w sieci krąży masa manipulacji i kłamstw? Powiesz, że potrafisz odróżnić prawdę od kłamstwa. Ale czy na pewno?
Umiejętność weryfikacji
Czy poleciłbyś komuś, by informacje na temat tego, co dzieje się w Polsce i na świecie, czerpał z mediów, do których codziennie trafiają setki lub nawet tysiące fałszywych narracji i prób manipulacji? Z portali, na których 40 proc. wszystkich treści to fake newsy i manipulacje? Chciałbyś, by ta osoba zagłosowała później w wyborach? A tak właśnie jest.
To dlatego m.in. powstał ogólnopolski program edukacji medialnej i przeciwdziałania dezinformacji „What the FEJK”. Dzięki niemu uczniowie szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych będą uczyć się, jak świadomie korzystać z mediów i serwisów społecznościowych, a także jak rozwijać krytyczne myślenie i umiejętność weryfikowania informacji. I niekoniecznie tylko w teorii. Uczestnicy w ramach zajęć będą analizować przekazy medialne, uczyć się sprawdzania źródeł, a nawet samodzielnie tworzyć zmanipulowane materiały, by następnie nauczyć się je rozpoznawać i bezlitośnie demaskować.
Głowacka: narzędzia, które pomagają interpretować treści
Dlaczego program realizuje Narodowe Centrum Kultury Filmowej (NCKF) w Łodzi? Bo posiada zarówno zaplecze technologiczne, jak i kompetencje pozwalające pokazać młodym ludziom cały proces powstawania przekazu audiowizualnego. Instytucja dysponuje profesjonalnymi studiami telewizyjnymi, dźwiękowymi, animacji, charakteryzacji, efektów specjalnych i postprodukcji, trzema salami kinowymi oraz dwiema wystawami stałymi.
– Najważniejszym zasobem Centrum jest jednak zespół filmowców, edukatorów i medioznawców, posiadających doświadczenie w pracy z kulturą audiowizualną i grupami szkolnymi – mówi Monika Głowacka, zastępczyni dyrektora EC1 ds. NCKF.
– „What the FEJK” jest naturalnym rozwinięciem misji Narodowego Centrum Kultury Filmowej. Chcemy wykorzystywać wiedzę o filmie nie tylko do opowiadania o historii kina, ale także do rozmowy o tym, jak dziś funkcjonuje obraz i jak wpływa na nasze decyzje. Rolą instytucji kultury jest nie tylko udostępnianie treści, lecz również wyposażanie odbiorców w narzędzia, które pomagają je świadomie interpretować. W przypadku młodych ludzi ta kompetencja staje się dziś szczególnie ważna – podkreśla Głowacka i dodaje, że program jest dostosowywany do wieku i poziomu edukacyjnego uczestników.
Ministra Cienkowska: dziś to podstawowe kompetencje
– Sprawdzanie źródeł, rozpoznawanie manipulacji, rozumienie kontekstu i świadomy odbiór przekazu stają się podstawowymi kompetencjami potrzebnymi do funkcjonowania we współczesnym świecie. Młodzi ludzie funkcjonują już w zupełnie innym środowisku informacyjnym niż pokolenie ich rodziców, niż moje pokolenie. Zmieniły się nie tylko narzędzia, zmienił się cały sposób, w jaki informacje powstają, oraz sposób, w jaki informacja zdobywa naszą uwagę – powiedziała ministra kultury Marta Cienkowska na czwartkowej konferencji prasowej w MKiDN.
– Program „What the FEJK” odpowiada właśnie na tę potrzebę. Uczy weryfikowania źródeł, rozpoznawania manipulacji i rozumienia, jak obraz, dźwięk, narracja, kontekst i montaż wpływają na znaczenie przekazu. Nie wskazuje młodym ludziom, które informacje są prawdziwe, ale daje im kompetencje i narzędzia do tego, żeby sami mogli to ocenić – dodała ministra.
W opinii szefowej resortu kultury odporność na dezinformację jest dziś „częścią odporności społecznej”.
– I musimy sobie zdać sprawę z tego, że dezinformacja nie jest wyłącznie problemem internetu, ponieważ wszystko to, co do nas dochodzi przez media, ma wpływ na nasze emocje, na decyzje, na relacje społeczne i również na sposób postrzegania rzeczywistości. Chciałabym, żeby bardzo mocno wybrzmiało, że to, co otrzymujemy w internecie, bardzo silnie na nas oddziałuje wewnętrznie. A społeczeństwo, które potrafi sprawdzać informacje, rozpoznawać próby manipulacji, które świadomie umie korzystać z mediów, trudniej wprowadzić w błąd, przestraszyć i podzielić – dodała Cienkowska.
Obecna na konferencji prezydentka Łodzi Hanna Zdanowska zaznaczyła, że nie jest ich zadaniem „ukierunkowanie młodych ludzi na to, jak mają myśleć”.
– Naszym zadaniem jest danie im wiedzy, żeby mogli weryfikować to, z czym mają na co dzień do czynienia, żeby mogli rozpoznać fake news od rzeczywistości – dodała.
Co, kiedy i gdzie?
Program składa się z trzech modułów:
- What the FEJK TALKS, czyli projekcji filmu połączonej z prelekcją;
- What the FEJK CLASS – ścieżki edukacyjnej poświęconej propagandzie, manipulacji i cenzurze w historii polskiego kina;
- What the FEJK LAB, czyli praktycznych warsztatów realizowanych w profesjonalnych studiach filmowych NCKF.
Podstawą ma być nauka poprzez doświadczenie. Uczniowie poznają definicje związane z dezinformacją, przeanalizują konkretne przekazy, zweryfikują źródła, będą pracować z obrazem i dźwiękiem, poznawać mechanizmy manipulacji oraz w kontrolowanych warunkach tworzyć przykładowe zmanipulowane materiały, aby następnie samodzielnie je rozpoznać i zdemaskować.
Pierwsze zajęcia dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych ruszają 17 września. Szkoły mogą korzystać z pakietów łączących trzy aktywności w różnych konfiguracjach: prelekcję, kino i warsztat; prelekcję, kino i wystawę lub prelekcję, wystawę i warsztat. Koszt udziału ucznia w jednym pakiecie wynosi 20 zł, a nauczyciela lub opiekuna – 1 zł.
„What the FEJK – ogólnopolski program edukacji medialnej i przeciwdziałania dezinformacji”, realizowany przez EC1 Łódź – Miasto Kultury, otrzymał dotację celową MKiDN, w tym 11,88 mln zł na realizację programu w latach 2026–2028 oraz 325 tys. zł na wydatki inwestycyjne w 2026 r. Całkowita wartość projektu wynosi 13,135 mln zł.
Portal Sprawdzamto.pl objął program patronatem medialnym.
Przeczytajcie też: Dezinformacja. Nie dajcie się zapędzić do galopu Gisha
.5042037947778868704.jpg/jcr:content/Krzysztof%20Sobczak.jpg)
