Duże zmiany w szkołach. Co nowego od 1 września?

„Wiedza pozostaje fundamentem procesu nauczania; zależy mi jednak na tym, aby była to wiedza, którą możecie, Drodzy Uczniowie i Drogie Uczennice, wykorzystać w praktyce i która nada poczucie sprawczości i sensu codziennej nauce” – napisała z okazji rozpoczęcia roku szkolnego minister edukacji Barbara Nowacka.

Jej list w dużej mierze dotyczy zmian wprowadzanych w szkołach od 1 września. W tym roku jest ich wyjątkowo dużo i obejmują różne dziedziny życia szkolnego. Oto, co się zmienia.

Największą zmianą jest wdrażanie w szkołach podstawowych i przedszkolach „Reformy26. Kompas Jutra”, czyli rozłożonej na kilka lat przebudowy polskiego systemu edukacji. Według MEN reforma ma unowocześnić polską szkołę i przesunąć akcent z samego przyswajania informacji na umiejętność wykorzystywania zdobytej wiedzy w praktyce.

Od 1 września nową podstawę programową wprowadzono w przedszkolach oraz klasach I i IV szkoły podstawowej. Uczniowie tych klas jako pierwsi będą uczyć się według nowych zasad i z nowych podręczników, a w kolejnych latach reforma obejmie następne roczniki.

Program kładzie nacisk przede wszystkim na praktyczne zastosowanie wiedzy. Jak wskazała Nowacka, w przedszkolach będzie to oznaczać m.in. więcej zabawy i odkrywania otaczającej rzeczywistości, a w klasach początkowych szkoły podstawowej nie tylko zdobywanie informacji, lecz także twórcze rozwiązywanie problemów.

Nowa podstawa dla szkoły podstawowej to także sześć interdyscyplinarnych modułów tematycznych łączących zagadnienia z różnych przedmiotów. Np. w ramach modułu medialnego uczniowie mają uczyć się krytycznego korzystania z mediów i weryfikowania informacji. Moduł ekonomiczno-finansowy ma rozwijać świadomość finansową, a moduł bezpieczeństwo i obrona przygotowywać do odpowiedniego zachowania podczas zagrożeń.

„Będziecie uczyć się tego, co na pewno przyda Wam się w codziennym życiu, np. gospodarować finansami, czy tego, jak szukać sprawdzonych informacji, rozwiązywać problemy, pracować w grupie” – tak MEN przedstawia uczniom założenia reformy. 

Zmiany w podstawie programowej oznaczają również przebudowę siatki zajęć. Uczniowie klasy IV zaczną uczyć się nowej, interdyscyplinarnej „przyrody”, obejmującej zagadnienia z biologii, geografii, chemii i fizyki. Docelowo przedmiot będzie nauczany w klasach IV–VI. Zmieni się również sposób nauczania techniki, którą zastąpią „zajęcia praktyczno-techniczne”, obejmujące m.in. majsterkowanie, podstawy elektryki czy bezpieczeństwo w ruchu drogowym.

Kolejne zmiany dotyczą edukacji zdrowotnej, czyli przedmiotu obejmującego m.in. zdrowie fizyczne i psychiczne, odżywianie, aktywność fizyczną, radzenie sobie ze stresem oraz profilaktykę uzależnień. W poprzednim roku szkolnym rodzice mogli wypisać dziecko z edukacji zdrowotnej, ale od 1 września udział w zajęciach jest obowiązkowy. Uczniowie będą otrzymywać oceny, które zostaną uwzględnione przy obliczaniu średniej. „Dzięki edukacji zdrowotnej nauczycie się, jak dbać o siebie i innych, troszczyć się o zdrowie fizyczne i psychiczne przez całe życie” – opisuje MEN.

Z obowiązkowej edukacji zdrowotnej wydzielono zagadnienia dotyczące zdrowia seksualnego. Powstał z nich osobny przedmiot „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, który nie jest obowiązkowy. Uczeń uczestniczy w zajęciach, chyba że jego rodzice złożą dyrektorowi pisemną rezygnację. Pełnoletni uczeń może złożyć ją sam. 

Najbardziej odczuwalną przez uczniów zmianą będzie niewątpliwie ustawowy zakaz korzystania z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń umożliwiających rejestrowanie obrazu albo dźwięku. Od 1 września zakaz obowiązuje w przedszkolach i szkołach podstawowych, przy czym placówki mają czas do 31 grudnia 2026 r. na dostosowanie swoich statutów do nowych przepisów. Do tego czasu zachowują moc dotychczasowe zasady dotyczące wnoszenia i korzystania z takich urządzeń. W szkołach ponadpodstawowych decyzję o wprowadzeniu zakazu pozostawiono samym placówkom.

Ustawowy zakaz obejmuje nie tylko lekcje, ale także przerwy. Za złamanie zasad szkoła może stosować środki wychowawcze i kary, w tym upomnienie czy obniżenie oceny zachowania. Wprowadzenie zakazu nie oznacza, że dziecko w ogóle nie może mieć przy sobie telefonu. Ustawa zabrania korzystania z urządzenia, a nie jego przynoszenia do szkoły. Przepisy przewidują też kilka wyjątków. Z telefonu można korzystać za zgodą nauczyciela, jeżeli jest to potrzebne do realizacji programu nauczania czy nagłego kontaktu z rodzicem. Zakaz nie obowiązuje w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Nie obejmuje też wycieczek szkolnych i korzystania poza godzinami zajęć z udostępnianej przez szkołę infrastruktury, np. boiska lub hali sportowej.

„Mam nadzieję, że ta zmiana w niedługim czasie pokaże niezbywalną wartość rozmów twarzą w twarz – również w rodzinnym gronie, a jednocześnie stanie się środkiem przeciwdziałającym różnym rodzajom presji społecznej, przeciążenia informacyjnego czy mechanizmom wykluczenia” – napisała Barbara Nowacka w liście na rozpoczęcie roku szkolnego.

Od 1 września zmieniają się również zasady żywienia dzieci i młodzieży w przedszkolach i szkołach. To już efekt rozporządzenia ministra zdrowia. Nowe przepisy zwiększają m.in. znaczenie produktów roślinnych – co najmniej raz w tygodniu na obiad ma być podawane danie w pełni roślinne na bazie nasion roślin strączkowych, a co najmniej dwa razy w tygodniu zupa przygotowana na wywarze warzywnym. Zmiany dotyczą również szkolnych sklepików i automatów. Rozporządzenie określa katalog grup produktów, które mogą być sprzedawane dzieciom i młodzieży.

„Nowe przepisy mają ograniczyć dostęp do wysoko przetworzonej żywności o niskiej wartości odżywczej i jednocześnie zachęcić placówki do promowania zdrowych nawyków żywieniowych” – opisuje Ministerstwo Zdrowia.