Pij kawę, będziesz zdrowszy? Amerykańscy kardiolodzy podsumowali wyniki badań

Kofeina to nie to samo co kawa

Kofeina jest jedną z najczęściej spożywanych substancji psychoaktywnych na świecie. Występuje naturalnie m.in. w kawie, herbacie i kakao, a także w niektórych napojach energetycznych, suplementach diety oraz lekach. Od lat naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie, jaki wpływ ma jej regularne spożywanie na zdrowie.

Nie jest to jednak proste. Większość ludzi spożywa kofeinę nie w czystej postaci, lecz wraz z napojami i produktami zawierającymi wiele innych substancji. Ponieważ kawa zawiera setki biologicznie czynnych związków, często trudno określić, które z obserwowanych efektów zdrowotnych wynikają z działania samej kofeiny, a które z pozostałych składników napoju.

Kawa a zdrowie

Picie kawy ma prowadzić do nadciśnienia i zwiększać ryzyko raka – to jedne z najczęściej powielanych mitów na temat wpływu najpopularniejszej używki świata na zdrowie. Analiza dotychczasowych badań wskazuje jednak, że jej regularne, umiarkowane spożycie może wiązać się z korzyściami zdrowotnymi.

Opublikowane przez Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) stanowisko naukowe nie opisuje jednego nowego badania. To kompleksowe podsumowanie dotychczasowych dowodów naukowych – przede wszystkim badań obserwacyjnych, ale także coraz liczniejszych badań klinicznych – dotyczących wpływu kawy i kofeiny na układ sercowo-naczyniowy.

Co pokazują badania?

Jak napisali autorzy opracowania:

Autorzy podkreślają również, że regularne, umiarkowane spożycie kawy może być elementem zdrowego stylu życia. Nie oznacza to jednak, że sama kawa chroni przed chorobami ani że może zastąpić inne działania prozdrowotne, takie jak odpowiednia dieta, aktywność fizyczna czy unikanie palenia tytoniu.

Kawa a ryzyko zgonu

Po przekroczeniu tego poziomu nie wykazano dodatkowych korzyści zdrowotnych, a wysokie dawki kofeiny mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych, m.in. zaburzeń snu czy kołatania serca.

Badania pokazują związek, nie przyczynę

Autorzy stanowiska wielokrotnie zaznaczają, że większość dostępnych dowodów pochodzi z badań obserwacyjnych.

Oznacza to, że badacze obserwowali nawyki żywieniowe uczestników i ich stan zdrowia, ale nie ingerowali w ich styl życia. Takie badania pozwalają wykazać zależność między piciem kawy a ryzykiem chorób, nie dowodzą jednak, że to właśnie kawa odpowiada za obserwowane korzyści.

Na wyniki mogą wpływać także inne czynniki, takie jak dieta, aktywność fizyczna, masa ciała czy ogólny styl życia uczestników. Jednocześnie autorzy zwracają uwagę, że przybywa badań klinicznych, które pozwalają lepiej ocenić wpływ kofeiny na organizm.

Kawa to nie tylko kofeina

Choć stanowisko dotyczy kofeiny, większość analizowanych badań odnosi się do picia kawy. To istotne rozróżnienie.

Z tego powodu wyników dotyczących kawy nie można automatycznie przenosić na tabletki z kofeiną, suplementy diety czy napoje energetyczne.

A co z ciśnieniem?

Jednym z najczęściej powtarzanych przekonań jest to, że kawa prowadzi do nadciśnienia.

Eksperci AHA zwracają jednak uwagę, że krótkotrwałe i długotrwałe działanie kofeiny nie musi być takie samo. Po wypiciu kawy ciśnienie tętnicze może przejściowo wzrosnąć, zwłaszcza u osób, które rzadko spożywają kofeinę. Nie oznacza to jednak, że regularne, umiarkowane picie kawy zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłego nadciśnienia.

Co więcej, większość analizowanych badań wskazuje, że umiarkowane spożycie naturalnych produktów zawierających kofeinę wiąże się z niższym ryzykiem nadciśnienia. W części analiz zaobserwowano również, że osoby pijące więcej niż trzy filiżanki kawy dziennie rzadziej doświadczały przejściowych wzrostów ciśnienia niż osoby spożywające 1–3 filiżanki, choć autorzy podkreślają, że wyniki w tym zakresie nie są całkowicie jednoznaczne.

Choroby serca, udar i cukrzyca

Analiza AHA pokazuje, że umiarkowane spożycie kawy oznacza niższe ryzyko choroby wieńcowej, niewydolności serca i udaru mózgu.

W przypadku cukrzycy typu 2 wyniki nie są całkowicie jednoznaczne, jednak wiele badań wskazuje na związek między regularnym piciem kawy a niższym ryzykiem zachorowania.

Interesujące są także wyniki badań klinicznych dotyczących zaburzeń rytmu serca. Kawa z kofeiną wiązała się z mniejszym ryzykiem migotania przedsionków, ale jednocześnie zwiększała częstość przedwczesnych pobudzeń komorowych. Pokazuje to, że wpływ kofeiny na serce jest złożony i zależy od rodzaju zaburzeń.

Znaczenie ma sposób parzenia

Wpływ kawy na zdrowie zależy również od sposobu jej przygotowania.

Autorzy stanowiska nie stwierdzili jednoznacznego związku między kofeiną a stężeniem lipidów we krwi. Wyjątkiem pozostaje kawa niefiltrowana – np. przygotowywana metodą French press lub po turecku – która zawiera więcej cafestolu. Związek ten może podnosić stężenie cholesterolu LDL. W kawie filtrowanej jego ilość jest znacznie mniejsza.

Reakcja organizmu jest indywidualna

Nie każdy reaguje na kofeinę w ten sam sposób.

Wpływ mają m.in. wiek, uwarunkowania genetyczne, tempo metabolizowania kofeiny, przyjmowane leki oraz choroby współistniejące. Dlatego ilość dobrze tolerowana przez jedną osobę może wywoływać u innej kołatanie serca, niepokój lub zaburzenia snu.

„Chociaż badania sugerują, że spożycie kofeiny może wiązać się z korzyściami sercowo-naczyniowymi u części osób, nie istnieje jedna uniwersalna ilość odpowiednia dla wszystkich” – podkreśla Gregory M. Marcus z Uniwersytetu Kalifornijskiego.

Znaczenie mają także dodatki

Większość analiz uwzględnionych przez AHA dotyczyła czarnej kawy. Dodatek cukru, syropów smakowych czy wysokokalorycznych śmietanek może zwiększać kaloryczność napoju i wpływać na jego ogólny wpływ na zdrowie. Autorzy podkreślają, że w tym zakresie potrzebne są dalsze badania.

Co zatem wynika z badań?

• Dla większości zdrowych dorosłych spożycie do około 400 mg kofeiny dziennie (około 3–5 filiżanek kawy) uznawane jest za bezpieczne.
• Umiarkowane picie kawy wiąże się z niższym ryzykiem choroby wieńcowej, udaru mózgu, niewydolności serca, migotania przedsionków, nadciśnienia tętniczego oraz prawdopodobnie cukrzycy typu 2.
• Najniższe ryzyko zgonu obserwowano u osób pijących około 2–4 filiżanek kawy dziennie.
• Większość dostępnych dowodów pochodzi z badań obserwacyjnych, dlatego wskazują one na zależność, a nie na związek przyczynowo-skutkowy.
• Wyników dotyczących kawy nie należy automatycznie odnosić do suplementów z kofeiną ani napojów energetycznych.
• Większe ilości kofeiny nie przynoszą dodatkowych korzyści zdrowotnych i mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych.