Rosyjska propaganda ma własną instrukcję obsługi. Pięć technik z jednego tygodnia

Wywołują emocje, bo najskuteczniej na nas działają

Jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi propagandy są historie, które mają poruszyć odbiorcę. Opowieść o dziecku, starszej osobie czy cywilu zwykle wywołuje silniejsze emocje niż informacje o działaniach wojennych. W takich sytuacjach wiele osób przestaje zadawać pytanie, czy historia rzeczywiście wydarzyła się w przedstawiony sposób.

Tak było w przypadku przekazu o 10-letniej dziewczynce z Kostjantyniwki. Rosyjskie media państwowe informowały, że dziecko przez długi czas samotnie ukrywało się w piwnicy po śmierci bliskich, a następnie zostało uratowane przez rosyjskich żołnierzy.

Późniejsze ustalenia dziennikarzy pokazały jednak inny obraz. Dziewczynka od początku czerwca przebywała w ośrodku rehabilitacji społecznej w okupowanym Szachtarsku, a więc jeszcze zanim pojawiła się historia o jej rzekomej ewakuacji.

Im dokładniejsza liczba, tym większe wrażenie wiarygodności

Propaganda bardzo często posługuje się precyzyjnymi liczbami. Odbiorca łatwo zakłada, że skoro podano konkretną wartość, musi ona wynikać z rzetelnych wyliczeń.

W ubiegłym tygodniu rosyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło, że Ukraina straciła dokładnie 223 tys. żołnierzy w pierwszym półroczu 2026 r.

Nie przedstawiono jednak żadnej metodologii, dokumentów ani danych, które pozwalałyby zweryfikować te wyliczenia. Liczb tych nie potwierdzają również zachodnie służby wywiadowcze, organizacje międzynarodowe ani niezależni analitycy zajmujący się przebiegiem wojny. Precyzyjna liczba ma przede wszystkim wywołać wrażenie, że ofiary zostały dokładnie wyliczone. To nie jest jednak dowodem na jej wiarygodność.

Kreują własne ofiary

Jednym z filarów rosyjskiej propagandy jest przedstawianie Rosji jako państwa, które nieustannie pada ofiarą ataków. Taki przekaz ma uzasadniać kolejne działania Kremla i budować obraz kraju zmuszonego do obrony. Dobrym przykładem są słowa redaktor naczelnej Russia Today  Margarity Simonian. Propagandystka stwierdziła, że ukraińskie służby trzykrotnie próbowały ją zabić, między innymi przy użyciu drona, który miał uderzyć w jej dom.

Twierdzeń tych nie potwierdzają żadne niezależne źródła. Rosyjskie władze również nie przedstawiły dowodów, które wiązałyby wcześniejsze incydenty z próbą zamachu na Simonian. Historia pozostaje więc elementem propagandowego przekazu, a nie zweryfikowanym faktem. 

Rosjanie stosują te metody, które wciąż odnoszą skutek

Choć opisane historie dotyczą różnych wydarzeń, wszystkie wykorzystują podobny zestaw narzędzi. Emocjonalne opowieści zamiast faktów, liczby bez możliwości ich zweryfikowania, kreowanie własnych ofiar oraz utrwalanie stereotypów to elementy, które regularnie pojawiają się w rosyjskiej propagandzie.  

To właśnie dlatego warto analizować nie tylko pojedyncze fałszywe informacje, ale również mechanizmy ich powstawania. Gdy odbiorca nauczy się rozpoznawać te schematy, łatwiej będzie mu oddzielić fakty od propagandowego przekazu.