Francja mówi „nie” systemowi kaucyjnemu? Manipulacja Konfederacji

„Francja mówi „NIE” obowiązkowemu systemowi kaucyjnemu! Powód? Więcej biurokracji, dodatkowe koszty i komplikowanie systemu odbioru odpadów - bez gwarancji lepszych efektów” – napisał poseł Konfederacji Krzysztof Mulawa i zamieścił plakat z logiem partii, na którym możemy przeczytać „Czas na Polskę. System kaucyjny do likwidacji”. Poseł dodaje, że jego partia proponuje likwidację systemu kaucyjnego oraz że projekt ustawy w tej sprawie już został złożony.

Co się zmieniło we Francji?

Na początku września tego roku francuskie Ministerstwo Transformacji Ekologicznej ogłosiło (co stało się po trzech miesiącach konsultacji z samorządami, producentami i branżą recyklingową), że nie decyduje się na prowadzenie jednego, obowiązkowego systemu kaucyjnego dla całego kraju. Co oczywiście nie oznacza rezygnacji z kaucji w ogóle: decyzja o tym, jak system ma działać, została przekazana lokalnym samorządom. Te, które chcą poprawić wyniki zbiórki, będą mogły uruchomić lokalny system kaucyjny, natomiast samorządy osiągające już dobre rezultaty przy obecnej segregacji nie będą musiały przebudowywać istniejącej infrastruktury.

A jak to wygląda w Polsce?

Polski system, podobnie jak planowany francuski model, nie jest w pełni obowiązkowy dla producentów: mogą oni pozostać poza systemem, płacąc tzw. opłatę produktową. 

W Polsce system kaucyjny wystartował 1 października 2025 roku. Obejmuje plastikowe butelki (do 3 l), puszki metalowe (do 1 l) oraz – od stycznia 2026 r. – szklane butelki wielokrotnego użytku (do 1,5 l). 

Cel to 77 proc. selektywnej zbiórki do 2028 roku. A w przyszłości nawet 90 proc., choć jak przyznają przedstawiciele spółki PolKa – Polska Kaucja, już osiągnięcie 77 proc. w pierwszym roku jest „ambitnym celem”, bowiem w innych krajach taki poziom osiągano zwykle dopiero w drugim roku funkcjonowania systemu.

Unijne rozporządzenie nadal obowiązuje

Kluczowa manipulacja Konfederacji dotyczy sugestii, że decyzja Francji to jakieś „zielone światło” dla likwidacji kaucji w Polsce. 

Unijne rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) nakłada na wszystkie państwa członkowskie bezwzględny obowiązek osiągnięcia 90-proc. selektywnej zbiórki opakowań do 2029 roku. 

Ale unijny kraj może uniknąć wdrożenia systemu kaucyjnego. Warunkiem jest osiągnięcie w 2026 roku 80 proc. selektywnej zbiórki i przedstawienie Komisji Europejskiej wiarygodnego plan dojścia do 90 proc. 

Swoją decyzją Francja nie pokazuje, że kaucja jest zbędna, tylko że chce poprawić wyniki innymi metodami, zanim wymogi unijne wymuszą na niej twardsze rozwiązania.

Wnioski

1. Francja nie zrezygnowała z systemu kaucyjnego. Zrezygnowała z narzucenia jednego, scentralizowanego modelu całemu krajowi, pozostawiając decyzję samorządom. Przedstawianie tego jako całkowitego odrzucenia systemu kaucyjnego jest nieprecyzyjne i wprowadza w błąd.
2. Decyzja francuskiego rządu wynika z konkretnej, udokumentowanej sytuacji: drastycznej różnicy w wynikach zbiórki między wsią (77 proc.) a wielkimi miastami (poniżej 35 proc.).
3. Cytowanie przykładu Francji jako argumentu za likwidacją kaucji w Polsce pomija fakt, że unijne rozporządzenie PPWR nakłada twardy obowiązek 90-proc. selektywnej zbiórki do 2029 roku, niezależnie od wybranego modelu krajowego.
4. Polski system startował z dużo niższego pułapu organizacyjnego niż francuski. Mechaniczne przenoszenie francuskich wniosków na polski grunt jest metodologicznie nieuzasadnione.
   
   Przeczytaj również: Raport naukowców z UJ: Certinformacja jako broń w walce z dezinformacją