Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę wypędziła z domów miliony osób. Według danych Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) status uchodźcy uzyskało 5,86 mln Ukraińców, z których większość znalazła schronienie w państwach europejskich. Dodatkowo 3,7 mln osób zostało w Ukrainie, ale musiało opuścić swoje domy i przenieść się do innych części kraju, z dala od linii frontu i okupowanych terytoriów.
Jak wygląda funkcjonowanie psychiczne tych osób? Odpowiedzi na to pytanie szukali naukowcy realizujący międzynarodowy projekt MultiCultiMed, prowadzony przez konsorcjum uczelni i instytucji z Polski, Niemiec, Hiszpanii, Cypru, Słowenii i Ukrainy, do którego dołączyli również partnerzy z Serbii i Portugalii. W 2025 r. przeprowadzili badanie na ten temat. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Public Health”. Analiza objęła uchodźców przebywających we wszystkich państwach biorących udział w badaniu oraz osoby wewnętrznie przesiedlone, które nie opuściły Ukrainy.
Korzystając ze standardowych narzędzi psychologicznych, naukowcy badali poziom obciążenia psychicznego uczestników (dystresu), objawy lęku i depresji, skutki traumatycznych przeżyć, strategie radzenia sobie ze stresem oraz rezyliencję, czyli zdolność do odzyskiwania równowagi psychicznej po trudnych doświadczeniach życiowych. Okazało się, że kraj pobytu ma istotne znaczenie dla dobrostanu uchodźców. Największych trudności psychicznych doświadczały osoby wewnętrznie przesiedlone, a najmniejszych – osoby przebywające na Cyprze oraz w Polsce.
„Nasze wyniki sugerują, że zdrowie psychiczne uchodźców nie zależy wyłącznie od ich indywidualnych cech. Może być również związane z warunkami, jakie panują w kraju przyjmującym. Istotną rolę mogą odgrywać dostęp do ochrony zdrowia, usług publicznych i rynku pracy oraz możliwość integracji” – powiedziała w rozmowie z Polską Agencją Prasową (PAP) autorka badania, dr hab. Małgorzata Szkup z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
Uchodźstwo w Europie
Według danych UNHCR w połowie 2025 r. w Polsce przebywało 1 013 082 uchodźców. Dodatkowo około 13,2 tys. osób ubiegało się o azyl. Zdecydowaną większość – około 98 proc. – stanowili uchodźcy z Ukrainy. Mimo to nastroje antyuchodźcze w naszym kraju narastają, a temat migracji coraz częściej staje się narzędziem politycznej mobilizacji. W debacie publicznej regularnie pojawiają się nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd twierdzenia dotyczące uchodźców i migrantów.
Więcej o ich sytuacji oraz o życiu obcokrajowców w Europie przeczytacie w naszych tekstach: